Robert A. Heinlein Obcy w obcym kraju

a także inne powieści: Luna to surowa pani, Władcy marionetek
PRZEJDŹ TUTAJ

[...] Mike musi zapoznać się z ludzkimi obyczajami. Musi zdejmować buty w Meczecie, zakładać kapelusz w synagodze, skrywać swą nagość, gdy wymaga tego tabu, bo w przeciwnym razie szamani spalą go żywcem za szerzenie zgorszenia. Dziecko, zaklinam cię na nieprzeliczone manifestacje Arymana: nie odmóżdż go. Zatroszcz się, żeby miał do tego zdrowe, cyniczne podejście. "[...] the boy does indeed have to learn human customs. He must be taught to take off his shoes in a mosque and to wear his hat in a synagogue and to cover his nakedness when taboo requires it, or our tribal shamans will burn him for deviationism. But, child, by the myriad deceptive aspects of Ahrilflafl, don't brainwash him in the process. Make sure he is cynical about each part of it."

– dr Jubal Harsaw in Stranger in Strange Land

 

Istota ludzka powinna umieć zmieniać pieluszki, zaplanować inwazję, zarżnąć wieprza, sterować statkiem, zaprojektować budynek, napisać sonet, prowadzić księgę rachunkową, zbudować mur, nastawić złamanie, pocieszyć umierającego, dawać rozkazy, przyjmować rozkazy, działać w grupie, działać samemu, rozwiązywać równania, analizować nowe problemy, roztrząsać nawóz, zaprogramować komputer, ugotować smaczny posiłek, walczyć skutecznie, umrzeć bohatersko. Specjalizacja jest dla insektów.	A human being should be able to change a diaper, plan an invasion, butcher a hog, conn a ship, design a building, write a sonnet, balance accounts, build a wall, set a bone, comfort the dying, take orders, give orders, cooperate, act alone, solve equations, analyze a new problem, pitch manure, program a computer, cook a tasty meal, fight efficiently, die gallantly. Specialization is for insects.
Homo devas scii, kiamaniere ŝanĝi vindoj, plani invadon, buĉi porkon, stiri ŝipon, projekti domon, skribi soneton, librotenadi, konstrui muron, direktigi frakturon, konsoli forpasanton, ordoni, ricevi ordonojn, kunlabori, agi aŭ tonome, solvi ekvacion, analizi novajn problemojn, disŝuti sterkon, programi komputilon, kuiri bonan manĝon, batali efike kaj morti laŭdinde. Specialiĝo estat nur por insektoj.	做人要能換尿布，規劃戰略，宰豬，掌舵，設計房子，寫詩，管理帳目，築牆，接骨，安撫瀕死的人，接受命令，發號施令，合作，獨自行動，解答方程式，分析新議題，施肥，設計電腦程式，做好吃的菜，有效率的戰鬥，死亦無懼, 而昆蟲只需做好一種工作。
	– Time Enough For Love

Kup książki Roberta Heinleina na Świstaku lub Allegro.

Sztuka wojny mistrza Suna Więcej o Sunzi w osobnym dokumencie

ponadczasowy traktat o strategii i taktyki.

Sun Tzu powiedział: Sztuka prowadzenia wojny jest najważniejsza dla istnienia państwa. To sprawa życia bądź śmierci, droga albo do bezpieczeństwa, albo do klęski. Tak więc winna być przedmiotem rozważań, i nie powinna być zaniedbywana.	Sun Tzu said: The art of war is of vital importance to the State. It is a matter of life and death, a road either to safety or to ruin. Hence it is a subject of inquiry which can on no account be neglected.
子曰: 兵者, 國之大事, 死生之地, 存亡之道, 不可不察也. (始計篇第一)	–

Cała sztuka walki bazuje na zwodzeniu przeciwnika	All warfare is based on deception. (War is nothing but lies)
兵者，詭道也。 (始計篇第一)	–

Stąd walczyć i zwyciężyć w każdej bitwie to nie dowód umiejętności. Prawdziwa umiejętność to złamanie oporu przeciwnika bez walki.	Hence to fight and conquer in all your battles is not supreme excellence; supreme excellence consists in breaking the enemy's resistance without fighting.
是故百戰百勝，非善之善也﹔不戰而屈人之兵，善之善者也。 (謀攻篇 第三)	–

Stąd najlepszy generał to taki, który pokrzyżuje plany przeciwnikowi.	Thus the highest form of generalship is to balk the enemy's plans.
故上兵伐謀，其次伐交，其次伐兵，其下攻城。 (謀攻篇 第三)	–

Isaac Asimov Fundacja

Trylogia Fundacji: Fundacja, Fundacja i imperium, Druga fundacja

P(ytanie): Działa pan zupełnie bezinteresownie? W służbie nauce? O(dpowiedź): Tak. P: Zobaczymy, jak pan to robi. Profesorze Seldon, czy można zmienić przyszłość? O: Oczywiście. Na przykład ta sala może za kilka godzin wylecieć w powietrze. Oczywiście to mało prawdopodobne. Gdyby jednak wyleciała, to niewątpliwie przyszłość zmieniłaby się w kilku drobnych szczegółach. P: Pan się wykręca od odpowiedzi, profesorze Seldon. Czy można zmienić historię rodzaju ludzkiego? O: Tak. P: Bez trudu? O: Przeciwnie - z wielkim trudem. P: Dlaczego? O: Psychohistoryczny bieg wydarzeń na gęsto zaludnionej planecie ma wysoką inercję. Aby go zmienić, trzeba mu przeciwstawić coś, co charakteryzowałoby się podobną inercją. Musiałaby być to albo taka sama liczba ludzi, albo - w przypadku gdyby liczba ta była stosunkowo niewielka - musiałoby upłynąć bardzo wiele czasu, zanim nastąpiłaby pożądana zmiana. Czy pan mnie rozumie? P: Myślę, że rozumiem. Trantor nie ulegnie zagładzie, jeśli znajdzie się dostateczna liczba ludzi zdecydowanych nie dopuście do tego. O: Tak jest. P: Czy sto tysięcy jest wystarczającą liczbą? O: Nie, proszę pana. To o wiele za mało. P: Jest pan pewien? O: Proszę zważyć, że ludność Trantora liczy ponad czterdzieści miliardów. Proszę także wziąć pod uwagę, że wydarzenia prowadzące do zagłady rozgrywają się nie tylko na Trantorze, lecz w całym Imperium, a liczy ono ponad trylion ludzkich istnień. P: Rozumiem. Zatem być może stu tysiącom ludzi uda się zmienić bieg wydarzeń, jeśli on: i ich potomkowie będą się o to starali przez pięćset lat? O. Obawiam się, że to niemożliwe. Pięćset lal to zbyt krótki okres. [...] P (wolno i z satysfakcją): W takim razie profesorze Seldon... Proszę pilnie słuchać, gdyż oczekujemy rzeczowej odpowiedzi... W jakim celu zebrał pan tych ludzi? W głosie prokuratora zabrzmiała nuta triumfu. Zapędził Seldona w kozi róg, schwytał go w sprytnie zastawione sidła, odebrał mu wszelką możliwość obrony.[...] O: Aby ograniczyć do minimum skutki zagłady. P: Co pan przez to rozumie? O: Wyjaśnienie jest proste. Nadciągająca zagłada Trantora nie jest sama w sobie niczym niezwykłym. Takich wydarzeń było już wiele w historii ludzkości. Będzie ona wszakże punktem kulminacyjnym dramatu, który zaczął się setki lat temu, i którego zawikłana akcja toczy się coraz szybciej. Mówię, panowie, o postępującym upadku i nieuchronnej zagładzie Imperium Galaktycznego. [...]Przeminie Imperium, a razem z nim jego bogactwo. Wiedza gromadzona przez tysiąclecia ulegnie zapomnieniu, a po narzuconym przez nią porządku nie pozostanie śladu. nastąpi okres nie kończących się wojen gwiezdnych, handel międzyplanetarny upadnie, ludzkość zmarnieje, światy stracą kontakt z centrum |Galaktyki... I tak już pozostanie. p (cichym głosem wśród powszechnego milczenia): Na zawsze? D: Psychohistoria, która potrafi przewidzieć upadek, jest również w stanie wypowiedzieć się na temat mrocznych wieków, które nastąpią potem. Imperium, panowie, jak już tu powiedziano, przetrwało dwanaście tysięcy lat. Ciemności, które spowiją Galaktykę po upadku Imperium, (trwać będą nie dwanaście, lecz trzydzieści tysiącleci. Powstanie Drugie Imperium, ale od naszej cywilizacji dzielić je będzie tysiąc pokoleń cierpiącej ludzkości. Musimy temu zapobiec. [...] 0: Toteż nie mówię, że możemy zapobiec upadkowi, Ale nie jest jeszcze za późno, żeby skrócić okres anarchii, który nastąpi potem. Można, panowie, ograniczyć czas chaosu do jednego tysiąclecia - jeśli moi ludzie będą mogli spokojnie pracować. Znajdujemy się w krytycznym momencie historii. Trzeba tylko.., tylko trochę zmienić bieg przyszłych wydarzeń nadciągających ogromną, niezmierzoną masą... Niewiele da się zrobić, ale być może wystarczy to do wykreślenia dwudziestu dziewięciu tysięcy lat z ludzkiej historii. P: Co pan proponuje? O: Należy ocalić wiedzę naszego rodzaju. Sumy ludzkiej wiedzy nie jest w stanie opanować jeden człowiek ani nawet tysiąc ludzi. Wraz ze zniszczeniem naszej struktury społecznej nauka rozpadnie się na milion części. Owszem, jednostki zachowają fragmenty wiedzy z wąsko wyspecjalizowanych dziedzin nauki, ale - rozproszone i niepowiązane ze sobą - będą one zupełnie bezużyteczne. Pozbawione praktycznego znaczenia, te okruchy wiedzy zostaną szybko zapomniane. Ale jeśli teraz sporządzimy kompendium całej wiedzy, to wiedza ta nigdy nie zaginie. Przyszłe pokolenia będą mogły z niej korzystać, nie będą zmuszone do odkrywania starych prawd na nowo. W ciągu jednego tysiąclecia zostanie wykonane to, co w innych warunkach wymagałoby trzydziestu tysięcy lat. P: Całe to... O: Cały mój projekt, cała ta armia ludzi, trzydzieści tysięcy pracowników, wraz z żonami i dziećmi, ma tylko jeden cel - przygotowanie Encyklopedii Galaktycznej. Nie starczy na to całego ich życia. Ja nie doczekam nawet początku tej pracy. Ale kiedy nadejdzie chwila upadku Trantora, dzieło będzie już gotowe, a jego egzemplarze znajdą się we wszystkich większych bibliotekach Galaktyki.

 

Stanisław Lem wszystko

 

Weźmy równanie 4+x=7. Mało pojętny uczeń nie wie, jak dobrać się do wartości x, chociaż ten wynik już "siedzi" w równaniu, tyle że ukryty przed jego zamglonym okiem i "sam" się ukaże po dokonaniu elementarnego przekształcenia. Spytajmy zatem, jako prawdziwi herezjarchowie, czy aby nie jest tak samo z Naturą? Czy materia nie ma aby czasem "wpisanych w siebie" wszystkich swoich potencjalnych przekształceń (więc np. tego, że możliwa jest budowa gwiazd, kwantolotów, maszyn do szycia, róż, jedwabników i komet)? Wtedy, wziąwszy podstawową cegiełkę Natury, atom wodoru, można by z niego "wywieść dedukcyjnie" wszystkie te możliwości (skromnie zaczynając od możliwości syntezy wszystkich stu pierwiastków, a kończąc na możliwości budowania układów trylion razy bardziej uduchowionych od człowieka).    Może tylko dziś potrzebne są teorie i modele zjawisk. Może zapytany, mędrzec z innej planety wręczyłby nam w milczeniu strzep leżącej na ziemi, starej zelówki, dając do zrozumienia, że wszystką prawdę Wszechświata da się wyczytać z tego kawałka materii?

Stanisław Lem, Summa Technologiae

 

Orson Scott Card Gra Endera

oraz inne powieści

PRZEJDŹ TUTAJ

Ursula K. LeGuin Świat Rocannona

oraz Wydziedziczeni

Jak odróżnić legendę od prawdy na tych światach oddalonych o tyle lat? – na bezimiennych planetach, zwanych przez swoich mieszkańców po prostu Światami, planetach bez historii, gdzie przeszłość to sprawa mitu, gdzie powracający badacz stwierdza, że jego własne czyny sprzed kilku lat stały się gestem boga. Irracjonalizm wypełnia przepaść czasu, której dwa brzegi łączą nasze światłowce, a w jego mroku plenią się jak zielsko niepewność i niewspółmierność. Ktoś, kto chce opowiedzieć historię człowieka, zwykłego uczonego Ligi, który udał się przed niewielu laty na jeden z takich bezimiennych, na wpół poznanych światów, czuje się jak archeolog wśród tysiącletnich ruin, przeciskających się przez gąszcz liści, kwiatów, gałęzi i pnączy, by nagle natknąć się na przejrzystą geometrię koła lub polerowanego narożnika; a potem wchodzi w jakieś zwyczajne, oświetlone słońcem drzwi, by w ciemnym wnętrzu ujrzeć nieoczekiwaną iskierkę ognia, błysk klejnotu, ledwie widoczny ruch kobiecej ręki. Jak odróżnić fakt od legendy, prawdę od prawdy?

How can you tell the legend from the fact on these worlds that lie so many years away?—planets without names, called by their people simply The World, planets without history, where the past is the matter of myth, and a returning explorer finds his own doings of a few years back have become the gestures of a god. Unreason darkens that gap of time bridged by our lightspeed ships, and in the darkness uncertainty and disproportion grow like weeds. In trying to tell the story of a man, an ordinary League scientist, who went to such a nameless half-known world not many years ago, one feels like an archeologist amid millennial ruins, now struggling through choked tangles of leaf, flower, branch and vine to the sudden bright geometry of a wheel or a polished cornerstone, and now entering some commonplace, sunlit doorway to find inside it the darkness, the impossible flicker of a flame, the glitter of a jewel, the half-glimpsed movement of a woman's arm. How can you tell fact from legend, truth from truth?
– Świat Rocannona 

fragmenty powieści „Wydziedziczeni” tutaj  

Gordon R. Dockson Taktyka Błędu ·„Dorsai!” · Żołnierzu, nie pytaj

To trzy części większego cyklu, więcej fragmentów

PRZEJDŹ TUTAJ

Harry Harrison Planeta Śmierci (Cykl)

Deathworld

Tomasz Kołodziejczak Kolory sztandarów i Schwytany w światła

PRZEJDŹ TUTAJ

Arthur C. Clarke Wyspa delfinów, Gwiazda

- Wiem, że dziwiło was wszystkich dlaczego rozkazano nam przerwać patrolowanie kosmosu i ruszyć z taką szybkością do tej okolicy kosmosu. Niektórzy zdają sobie być może sprawę, co taka szybkość oznacza. Nasz statek odbywa swoją ostatnią podróż. [...] Zbliżamy się teraz do Słońca, które wkrótce przekształci się w Nową. Wybuch nastąpi za siedem godzin, z tolerancją nie przekraczającą jednej godziny, co zostawia nam na badanie około czterech godzin. W tym Układzie Słonecznym zniszczonych będzie dziesięć planet, a na trzeciej istnieje cywilizacja. Fakt ten został odkryty ledwo przed kilku dniami. Naszym tragicznym zadaniem jest nawiązanie kontaktu ze skazaną rasą, i jeśli można, ocalenie jej części.

Nie wiem, kto nadał mgławicy tą nazwę, ale mnie wydaje się ona bardzo nieodpowiednia. [...] Wiemy, rzecz jasna, czym niegdyś była Mgławica Feniksa. Choćby w naszej galaktyce wybucha co roku ponad sto gwiazd, które na kilka godzin czy dni rozbłyskują światłem o tysiąc razy silniejszym od ich normalnej jasności, nim na powrót zapadną w nicość i mrok. [...]
Nasza misja miała za cel dotrzeć do tego, co zostało po takim kataklizmie. [...] Ogromna skala eksplozji oraz fakt, że szczątki gwiazdy uleciały w przestrzeń już na odległość wielu miliardów kilometrów, pozbawiały ten widok jakiegokolwiek dostrzegalnego ruchu. Nie uzbrojone oko dopiero po dziesiątkach lat mogłoby zauważyć jakieś zmiany w położeniu owych spiral i pasm gazu, jednakże odnosiło się wrażenie gwałtownej ekspansji.
[...] Musiał to być chyba jakiś Pluton układu, który zniknął, krążył bowiem po orbicie leżącej na granicy wiecznej nocy. Zbyt odległy od słońca, aby mógł poznać życie.
[...] Płomień wybuchu osmalił mu skały, spalając płaszcz mroźnego gazu, który okrywał go przed wybuchem. Po wylądowaniu znaleźliśmy Podziemia.
Zadbali o to ich budowniczowie. Stojący u wejścia słup wykonany z monolitu teraz przypominał stopiony kikut, ale zdjęcia wykonane już z dużej odległości wskazywały, ze to dzieło inteligencji. [...] Na tę odległą planetę przenieśli wszystko, co chcieli zachować, wszelkie owoce swojego geniuszu. W nadziei, że ktoś je odnajdzie i że świat całkiem o nich nie zapomni. Czy postąpilibyśmy tak samo, czy też zbyt zapamiętani w niedoli nie pomyślelibyśmy o przyszłości, której nigdy nie dane nam było zobaczyć i która nigdy by się nie stała naszym udziałem?

Dorota Terakowska Córka Czarownic

– Taka pamięć musi boleć – powiedziało Dziecko dorosłym tonem, jakim zresztą mówiło zazwyczaj, nie spotykając się nigdy ze swymi rówieśnikami, nie znając nikogo poza Czarownicą. – Chyba lepiej nie pamiętać, bo wtedy łatwiej się żyje.
– Tak – odparła Czarownica. – Łatwiej żyje się bez takiej pamięci, a o wiele gorzej z nią, ale za to wówczas żyje się mądrzej i prawdziwiej. Jest to pamięć gorzka, ale dumna.

   Czarownica pomyślała, że jej uczennica najbardziej ze wszystkiego kocha wolność i jej wąskie wargi uśmiechnęły się z satysfakcją.

– Nie udawajcie! – zamachał Wieśniak rękami. -Większość zaczyna się domyślać kim jesteście i nie zawsze ci, którzy powinni. Musicie uciekać, bo we Wsi pokazali się Najeźdźcy. Spieszcie się! I... i tylko jedno... Czy mógłbym choć rzucić okiem na... na...
– Chodź tu – powiedziała Stara Kobieta, wyjmując równocześnie worek spod łóżka i wrzucając do niego ich skromne rzeczy. – Pokaż się temu dobremu człowiekowi i uciekamy.
Dziecko wyszło z komody i stanęło na środku izby w promieniach wpadającego oknem słońca. Jego włosy, zazwyczaj ukryte pod chustką, która teraz zsunęła się z głowy, zalśniły ciepłym, starym złotem. Z zasmarowanej sadzą buzi wyzierały ogromne, niebieskoszare oczy, spoglądając nieruchomo na Wieśniaka.
– ... a włosy jak złoto tego kraju, pszenica, a oczy jak niebo przed burzą... Dobre Bogi, pomagajcie, niech się spełni... westchnął Wieśniak. – A teraz uciekajcie, ale szybko.

Fritz Leiber Wędrowiec (The Wanderer)

   Opowieści o katastrofach i nadprzyrodzonych zjawiskach zaczynają się na ogół od ukazania się w rombie okna twarzy oświetlonej blaskiem Księżyca, od starych rękopisów pokrytych wyblakłym pismem albo od rozlegającego się po pustych wrzosowiskach wycia psa. Ta historia zaczęła się jednak od zaćmienia Księżyca i od czterech nowych, lśniących fotografii astronomicznych, z których każda przedstawiała pola gwiezdne i obiekt planetarny. Tylko że... coś dziwnego stało się z gwiazdami.

W jakiej głębi czy nieba oddali
Twoich oczu ogień się palił?
Na jakich skrzydłach wzniósł się płomień
I jakie go chwyciły dłonie?
– - William Blake, The Tyger