ONZ uznaje dostp do wody za podstawowe prawo czowieka. Zaopatrzeniem w ni zajmuj si chtnie wielkie koncerny, ale wtedy zwykle droeje. A na wiecie co osiem sekund w wyniku zakaenia chorob spowodowan brudn wod umiera czowiek.


PAWE SZOT


Podczas najwikszej w historii RPA epidemii cholery w prowincji Kwa Zulu-Natal 300 osb zmaro, a zakazio si 200 tys. Zarazki choroby rozwijaj si w brudnej wodzie. Do tragedii doszo, pomimo e w prowincji zamieszkanej gwnie przez czarn biedot jest nowoczesna sie wodocigw. Wadze zrezygnoway jednak z dopat do wody, przez co jej ceny gwatownie wzrosy. Mieszkacy wrcili do zanieczyszczonych rzek i jezior. Nie doszoby do epidemii, gdyby najbiedniejszym zapewniono darmowy dostp do kranw twierdzi Ronnie Kasrilis, byy minister lenictwa i gospodarki wodnej RPA.

W poowie lat 90. poudniowoafrykaski rzd przekaza licencje na dostawy wody w piciu prowincjach midzynarodowym konsorcjom. Wkrtce opaty wzrosy z 70 do 400 randw, co stanowi poow miesicznych dochodw wikszoci rodzin. W niektrych domach zainstalowano liczniki na karty podobne do telefonicznych. Po wyczerpaniu limitu zawr zamyka dopyw wody. Za kopanie prywatnych studni grozi kara.

Bkitne zoto

Handel wod jest jednym z najszybciej rozwijajcych si rynkw. Czowka korporacji w tej brany to firmy z kapitaem francuskim. Najwiksza Suez w XIX w. wybudowaa Kana Sueski. Dzisiaj jej roczne zyski przekraczaj 3,5 mld dol. Razem z Vivendi zajmuj miejsca w pierwszej setce najbogatszych firm wiata, wedug rankingu magazynu Fortune. Pozostali liczcy si gracze to niemiecki Thames Water, francuski Saur i angielski Biwater. Jeszcze 15 lat temu korporacje dostarczay wod 51 mln ludzi w 12 krajach. Dzisiaj sie ich kontraktw obejmuje 56 krajw i ponad 330 mln odbiorcw.

Prywatyzacj wody wspieraj Bank wiatowy i Midzynarodowy Fundusz Walutowy. Od pastw Trzeciego wiata daj przekazania koncesji w prywatne rce, uzaleniajc od tego poyczki i redukcj zaduenia. Twierdz, e prywatne firmy powinny dostarcza wod obywatelom Trzeciego wiata dlatego, e miejscowe wadze nie potrafi tego robi mwi Maude Barlow, autorka ksiki Bkitne zoto, w ktrej pisze o kryzysie wodnym. Wedug mnie, nie tyle nie potrafi, ile nie mog, bo s zaduone u instytucji, ktre nakaniaj je do prywatyzacji. Jeli B i MFW naprawd chc pomc krajom Trzeciego wiata, powinny zacz od umorzenia dugw.

W 1996 r. powstaa wiatowa Rada Wody, ktra jest ciaem doradczym ONZ. Jeden z jej zaoycieli to Ren Coulomb, byy prezes firmy Suez. Na II wiatowym Forum Wody, ktre odbyo si w 2000 r. w Hadze, organizacja odmwia nazwania wody ludzkim prawem. Przeforsowano okrelenie ludzka potrzeba.

Pragnienie biednych

Wodocigi w poudniowoafrykaskiej wiosce Lutschenko s dotowane przez rzd. Gdy Ronnie Kasrilis wizytowa osad, natkn si na kobiet kopic w wyschnitym korycie rzeki jam w poszukiwaniu wody. Nie musisz ju tego robi. Za 10 randw (rwnowarto 1 dolara) moesz mie wod w domu powiedzia. Nie sta mnie na taki wydatek odpara kobieta i wrcia do kopania.

Adam Kowalewski, wieloletni ambasador Polski w Kenii, Ugandzie, Burundi i Ruandzie, w wywiadzie dla kwartalnika Afryka: W wielu regionach Kenii po wod trzeba i 1015 km. Jeden czonek rodziny cay dzie wdruje z kanistrami na plecach, na miejscu pije tyle wody, ile zdoa, napenia kanistry i wraca. Przychodzi w nocy z wod, i od rana znowu zaczyna swoj wdrwk. Podobna sytuacja panuje w wielu krajach Afryki. Czasem walka o wod przyjmuje radykalne formy, jak w padzierniku 2004 r., gdy w zbrojnych starciach o studnie w somalijskiej wiosce Gelinsor zgino ponad 50 osb.

Oprcz mieszkacw Afryki najwiksze problemy z wod pitn ma ludno poudniowej Azji i Ameryki aciskiej. Mimo e w tym regionie znajduje si 20 proc. ziemskich zasobw wody, 130 mln Latynosw nie ma do niej staego dostpu, gwnie z powodw politycznych i ekonomicznych. Na caym wiecie ponad miliard ludzi cierpi z powodu pragnienia.

Brak wody najczciej zwizany jest z bied. Eksplozja demograficzna, zabjczy klimat i sabo miejscowych elit politycznych sprawiaj, e zaopatrzenie w wod staje si podstawowym problemem dla znacznej czci ludzkoci tumaczy Jan Milewski, kierownik Instytutu Krajw Rozwijajcych si Uniwersytetu Warszawskiego.

Licencja na deszcz

18 maja 2003 r. bomba podoona w stacji uzdatniania wody w miecie Cali w Kolumbii zabia trzech pracownikw. Wszyscy byli czonkami stowarzyszenia Sintraemcali, ktre przeciwstawia si prywatyzacji kolumbijskiej wody. Dziennikarze ledczy z organizacji Water Barons twierdz, e Julia Alsogaray, minister rodowiska w rzdzie prezydenta Carlosa Menema, kupia sobie rezydencj w Argentynie i dwa apartamenty w Nowym Jorku za apwki, ktre dostaa w czasie prywatyzacji wodocigw w Buenos Aires. Jej majtek powikszy si o ponad 2 mln dol. Roberto Perreira, szef zwizku zawodowego, ktry by najwikszym przeciwnikiem tej prywatyzacji, przeszed na drug stron po tym, jak zaproponowano mu fotel w radzie nadzorczej nowego przedsibiorstwa Aquas de Argentina, kontrolowanego przez Suez i Vivendi. Ponad 3 tys. pracownikw sieci wodocigowych, ktrych wczeniej reprezentowa, znalazo si bez pracy.

Rok po tym, jak wadze Boliwii udzieliy koncesji na sprzeda wody konsorcjum kontrolowanemu przez amerykask firm Bechtel, ceny za dostawy wzrosy dwukrotnie. Dla wielu Boliwijczykw woda staa si drosza od jedzenia. Rzd wprowadzi licencje na korzystanie ze wszystkich rde, cznie z publicznymi studniami. Rolnicy musieli stara si o pozwolenie nawet na zbieranie deszczwki.

Koncesje na dostawy wody przyznawane s na kilkanacie, a w niektrych przypadkach, jak w Republice Czadu, nawet na 30 lat. Korporacje dziaaj zgodnie z wolnorynkow zasad penego zwrotu kosztw, co w praktyce prowadzi do wzrostu cen.

Oprcz zarzdzania wodocigami w miastach, na terenach wiejskich koncerny buduj studnie finansowane przez ONZ i inne organizacje pomocowe. W caej wiosce tylko 20 rodzin na 500 korzysta z nowych studni. Trzeba do nich i ponad dwie godziny mwi mieszkaniec osady Chiawanjota w prowincji Niassa w Mozambiku. Biwater, ktry otrzyma licencj na zaopatrzenie w wod regionu, nie konsultuje prac z mieszkacami. Aby zaoszczdzi, le opacani robotnicy kopi pytkie studnie w pobliu rzek i jezior, z dala od ludzkich osiedli. Montuj rczne pompy, jednak pniej zapominaj o ich konserwacji. Nawet drobna awaria sprawia, e wieniacy wracaj do czerpania wody z brudnych zbiornikw.

Ostatnia szklanka

Korporacje powoli zdaj sobie spraw, e na najbiedniejszych trudno zarabia i zmieniaj taktyk. daj subwencji i zabezpiecze od rzdw i instytucji midzynarodowych mwi Maude Barlow. Cho coraz silniejsze w ostatnim czasie protesty spoeczne doprowadzaj do renegocjacji wielu umw prywatyzacyjnych, w skali wiata kryzys wodny pogbia si. Pewnym rozwizaniem dla najbiedniejszych s dziaania organizacji non profit, jak polski program Woda dla Sahelu, zainicjowany przez etnologa Ryszarda Vorbricha i misjonarza Wadysawa Kozioa. Wolontariusze kopi tanie studnie i szkol tubylcw, jak o nie dba. Podobne dziaania na wiksz skal podejmuj organizacje zachodnie, z angielsk Wateraid na czele, ale to i tak kropla w morzu.

Ustanowiony przez ONZ w 1993 r. wiatowy Dzie Wody co roku przypomina, jak wiele osb nie ma dostpu do czystej wody.

Ismail Seralgedin jako wiceprezes Banku wiatowego mwi, e wojny XXI w. bd si toczy o wod. Jej globalne zuycie podwaja si co 20 lat.

W wikszoci krajw woda bdzie coraz rzadszym dobrem. Dlatego, zgodnie z zasadami wolnego rynku, staje si przedmiotem handlu mwi Ryszard Vorbrich. Istniej ju firmy, ktre planuj przerabianie tankowcw na statki do transportu wody. Czasy darmowej szklanki wody odpywaj w przeszo.