Stategia to planowanie wojen, zaś taktyka to realizacja walk.

Podejmowanie działań przeciwko innym wiąże się z ryzykiem. Po to aby zyskać, trzeba liczyć się ze stratą. Można jednak zmniejszyć ryzyko bądź zwiększyć szanse sukcesu, poprzez odpowiednie przygotowanie swoich działań. Wiedzę o tym jakie działania przyniosą sukces zdobywa się poprzez doświadczenie i porażki - najlepiej oczywiście, jeśli są to cudze błędy i doświadczenia.

Poniżej przedstawiam kilka zasad i przemyśleń, które mogą momóc w podejmowaniu decyzji i zmaganiach z oponentami.

Wady i zalety obrony: broniący się jest zabezpieczony przed atakiem, ma zazwyczaj swobodę decyzji i manewru (najczęściej nie jest ograniczony przez swoje wcześniejsze manewry), jednak nie ma inicjatywy i musi czekać na ruch przeciwnika.

Wady i zalety ataku: atakujący ma inicjatywę w rozgrywce, często przewagę zaskoczenia, a także przewagę sił w miejscu i chwili ataku. Jednak wychylony jest ze stanu równowagi (np. jego szyki mogą utracić właściwości obronne), a przez to podatny na atak i zagrożenia.

Przykład: w sztuce walki wręcz bezpiecznie przeprowadzony atak polega na błyskawicznym zadawaniu ciosu i powrocie do pozycji defensywnej i zwartej. dzięki temu atakowany ma mniejsze możliwości np. chwycenia za atakujacą rękę.

Należy zdecydować, kiedy walczyć, kiedy uciekać, a kiedy negocjować - na tym polegają wszelkie roważania taktyczne. Musisz zdecydować, co jest ważniejsze - cel, jaki chcesz osiągnąć, czy twoja i innych opinia, a temat środków, jakie stosujesz.
Śmierć na polu chwały jest najgłupszym rozwiązaniem, gdyż po śmierci nie masz już możliwości działania dla sprawy. Ucieczka pozwoli ci przemyśleć błędy i przygotować się do ponownej konfrontacji.

Wiedzę należy zdobywać przez doświadczenie - osobiste, jak i poprzez studiowanie poczynań innych i analizowanie w nich błędów. Z każdej sytuacji należy wybrać to, co jest ważne i pożyteczne, a resztę tylko zachować w pamięci na przyszłość.

Więcej korzystamy z rozgrywek przegranych, niż wygranych. Bo dzięki analizie własnych błędów uczymy się jak ich uniknąć w przyszłości.

Bardzo pouczające jest analizowanie błędów innych. Analiza poczynań innych może zachodzić w dwóch przypadkach:
- walka strony słabszej z silniejszą: co sprawiło, że silniejszy przegrał.

- walka równych mniej więcej sił: wykrycie, co sprawiło, że szala zwycięstwa przechyliła się na jedną ze stron.

Każda twoja przewaga, każda możliwość, sytuacja, może być użyta jako broń przeciw innym - należy jedynie użyć jej we właściwy sposób. Jeśli znamy kształt przyszłego pola bitwy - to naszą bronią jest informacja.

Każda broń używana w czasie zmagań ma jakieś plusy i minusy - możesz je wykorzystać.
Jeśli ktoś używa skanalizowanej agresji, to może ona zostać użyta przeciw niemu, gdy straci nad nią kontrolę i przestanie chłodno analizować sytuację.
Podobnie zmasowany atak na silnie bronioną pozycję, np. duże miasto, może sprawić, że siły atakującego zostaną poważnie nadszarpnięte.

W walce zawsze dysponujemy ograniczonymi środkami. Dlatego należy osiągać maksimum efektu przy minimalnych stratach i kosztach. Sunzi pisał, że jeśli jesteśmy za słabi, aby pokonać wroga w otwartej walce, należy unikać walki do czasu, aż tamten wyczerpie swoje zapasy bądź znajdzie się w niekorzystnej pozycji.

Przykład: Sens walka partyzanckiej polega na zmuszaniu przeciwnika, aby trwonił on cenne zasoby na kontrolę już zajętych terytoriów i rozpraszał swoje siły.

Bardzo ważne jest pojęcie rozgrywki (inaczej gambitu) - czyli pewnej sekwencji uporządkowanychpoczynań prowadzących do jakiegoś celu.
Należy uważnie obserwować rozwój sytuacji oraz zachowanie przeciwnika i w miarę możliwości unikać rozgrywek, które prowadza do naszej zgubu.
Tak więc jeśli przeciwnik rozpoczął realizację jakiejś strategii korzystnej dla niego, należy wprowadzić do gry jakiś niespodziewany czynnik, aby zakłócić jego plany. Jednocześnie staramy się wprowadzić takie elementy, które sprawią, że przeciwnik straci inicjatywę.

Wprowadzenie nowego elementu przez zaskoczenie i wszelkie innowacje techniczne to często kluczowy element do zwyciestwa - sprawia on, że plany przeciwnika tracą swoją aktualność i traci on kontrolę nad rozgrywką.

Zawsze warto mieć jakiś jakieś rezerwy i niespodzianki: atuty w rękawie, które wykorzystane mogą odwrócić bieg wydarzeń

Taką bronią bywa najczęściej wiedza, jak choćby złamanie niemieckiej Enigmy pozwalało Alaiantom kontrolować przebieg wojny na Atlantyku.

Przykład: Przed kampanią perską Aleksander Macedoński polecił opracować swoim rzemieślnikom cieńsze cięciwy do łuków. Z tak przerobionych łuków można było strzelać strzałami o węższych rowkach. W efekcie podczas bitew Persom po pewnym czasie kończyły się strzały, natomiast greccy łucznicy mogli podnieść z ziemi i wykorzystać strzały wystrzelone przez Persów i kontynuowac ostrzał.

Przed starciem należy ustalić, jakie przewagi mamy nad przeciwnikiem, a jakie on ma nad tobą. Może to być zasięg broni, zasoby finansowe, skuteczność negocjacji.
Nie wolno pozwolić, aby przeciwnik wykorzystał swoje przewagi, a starać się stwarzać takei sytuacje, w których możemy w pełni skorzystać z włąsnych.

Wszystko zależy od okoliczności. Dlatego ważne jest, aby osoba decydująca była elastyczna i otwarta na zmieniająca się sytuację.

Należy zneutralizować przeciwnika częścia swoich sił, a pozostałą częścią zaatakować go.

Np. szyk czelny i walny w taktyce bitew średniowiecznych pozwalał na związanie głównych sił przeciwnika i zatrzymanie jego impetu przez huf czelny (tarcza, z dobrą, zwartą obroną) Następnie huf walny (miecz) uderzał w obronę przeciwnika.

Nie należy walczyć z prądem rzeki i z naturalnym biegiem wydarzeń. Np. nie należy dążyć do zdobycia wszystkich twierdz nieprzyjaciela - niektóre można omijać. Nie trzeba uparcie stać na niektórych pozycjach - można się wycofać na inne, tym samym unikając ciężkich strat.
Jeśli przeciwnik manewruje do bitwy na korzystnym dla siebie terenie - nalezy tej bitwy unikać.

Walka o informacje i na informacje odgrywa coraz większą rolę.
Wiedza o ruchach i zamiarach przeciwnika pozwoli ci przygotować obronę lub atak tam, gdzie jest to najefektywniejsze. Każda informacja może stać się kiedyś przydatna. Odpowiednei ich segregowanie i wykorzystanie może stać się czynnikiem decydującym.

Należy nauczyć się kilku ważnych działań:
- jak przekazywać informacje w sposób bezpieczny, także kanałem kontrolowanym przez przeciwnika
- jak karmic wroga fałszywymi informacjami, a jednocześnie samemu otrzymywać prawdziwe
- jak przekonać przeciwnika, że ma u siebie podwójnych agentów i zdrajców

Przykład: podczas całej II wojny Światowej Alianci zaglądali w karty Niemcom (Enigma) i Japończykom (złamanie kodu purpurowego), co w dużej mierze pozwoliło kontrolować przebiegi bitew. Najlepszym przykładem jest bitwa o Midway - amerykanie wiedzieli o planowanym ataku, dlatego np. w wariackim tempie odremontowali lotniskowiec Yorktown i poszukiwali japońskiej floty. Co by się stało, gdyby pierwszym sygnałem o nadciągających Japończykach był atak lotniczy na wyspę?

Gdy już odrzucisz wszystko, co niemożliwe, to co pozostanie, choćby niewiadomo jak nieprawdopodobne musi być prawdą.

Przykład: Największym błędem jest przyjąć, że przeciwnik jest słabszy, lub rózny siłą i technologią. W czasie Bitwy o Anglię, Niemcy po kilku częściowo udanych nalotach ( Dover, w Rye oraz na stację Ventnor na wyspie Man) zaprzestali atakowania wież radarowych na wybrzeżu Anglii, zrezygnowali z ataków, sądząc, że radary mogą być użyteczne tylko przeciwko okrętom. Anglicy dokładnie rozumieli swoją przewagę. W każdej lokalizacji mieli "burried reserve" - zapasowe anteny na drewnianych masztach, aby zapewnić nieprzerwane działanie systemu wykrywania.
Niemieccy piloci, nieświadomi istnienia i działania radaru, byli nieodmiennie zdumieni obecnością brytyjskich myśliwców zaraz po przekroczeniu przez nich kanału.

Dyscyplina i konsekwentne realizowanie planów utrudnia przeciwnikowi wytrącenie cię z równowagi, a tym samym ułatwia realizację zaplanowanego celu.
Oczywiście należy bardzo uważać, aby nie stracić elastyczności działania, która umożliwia wykorzystanie sprzyjających okazji.

Elementem dyscypliny jest wiedza, jaki jest cel przeciwnika i nasz własny.

Czyli teoria zachowań systemów złożonych ma bardzo duże znaczenie w przemyśleniach taktycznych i strategicznych.
Słynny Motyl z tej teorii jest dobrym przykładem. Powiedzenie że jedno machnięce skrzydeł motyla może wywołać huragan jest absurdem, bowiem istnieje olbrzymia ilość innych oddziaływań, które zniwelują jego wpływ.
Gdyby jednak ktoś próbował kontrolować bieg historii korzystając zpodobnych koncepcji, musiałby wyszukać i wykorzystać jakiś mechanizm kontrujący działania ludzi, którzy przez przypadek znajdą się w punktach krytycznych historii - wybitnych wodzów, polityków oraz naukowców zmieniających stan spraw i otwierając całe nowe ścieżki zdarzeń. Taka koncepcja przedstawiona jest perfekcyjnie w książce "Żołnierzu, nie pytaj" Gordona R. Dicksona.

Tłumaczenie kluczowych fragmentów bezpośrednio z języka chińskiego
wraz z komentarzem znajduje się w roczniku nr 1 czasopisma Azja-Pacyfik.
Zakupu można dokonać tutaj.

Sun Tzu's The Art of War (.zip) 
translated by Lionel Giles 1910
Absolutnie najlepszy podręcznik strategii i taktyki w historii cywilizacji na tej planecie.

UWAGA! Nie polecam zakupu polskich tłumaczeń dzieła mistrza Sun!!!
Są to podłej jakości tłumaczenia z angielskiego. Osoby dokonujące tłumaczenia
nie rozumieją ani kultury Chin, ani historii, a tym bardziej języka.

Godnym polecenia tłumaczeniem na jęz. angielski jest tłumaczenie
Amatorskie tłumaczenie bezpośrednio z języka chińskiego można znaleźć tutaj.

Wybrane cytaty ze "Sztuki wojny":

Sun Tzu powiedział: Sztuka prowadzenia wojny jest najważniejsza dla istnienia państwa. To sprawa życia bądź śmierci, droga albo do bezpieczeństwa, albo do klęski. Tak więc winna być przedmiotem rozważań, i nie powinna być zaniedbywana.	Sun Tzu said: The art of war is of vital importance to the State. It is a matter of life and death, a road either to safety or to ruin. Hence it is a subject of inquiry which can on no account be neglected.
Metoda:
Cała sztuka walki bazuje na zwodzeniu przeciwnika (na oszustwie)	All warfare is based on deception. (War is nothing but lies)
Stąd walczyć i zwyciężyć w każdej bitwie to nie dowód umiejętności. Prawdziwa umiejętność to złamanie oporu przeciwnika bez walki.	Hence to fight and conquer in all your battles is not supreme excellence; supreme excellence consists in breaking the enemy's resistance without fighting.
Stąd najlepszy generał to taki, który pokrzyżuje plany przeciwnikowi.	Thus the highest form of generalship is to balk the enemy's plans.

Uderz w morale:

Osłabiajcie wolę walki żołnierzy wroga za pomocą zmysłowych piosenek i muzyki.		Weaken the enemy soldiers’ will to fight by means of sensuous songs and music
Podeślijcie im nierządnice, żeby dokończyły dzieła demoralizacji.		Send them harlots to complete the work of demoralization.

Podważaj zaufanie:

Należy dyskredytować wszystko, co dobre i pozytywne w kraju przeciwnika.		One has to disparage all that is good and positive in the enemy’s country.
Wciągajcie przedstawicieli warstw rządzących przeciwnika w przestępcze przedsięwzięcia.		Involve the representatives of the enemy’s ruling party in criminal actions
Podrywajcie ich dobre imię. Gdy nadejdzie właściwy moment rzućcie ich na pastwę pogardy rodaków.		Undermine their good name. In the right moment leave them at the contempt of their fellows.

Dezorganizuj struktury zarządzania:

Wszelkimi siłami wprowadzajcie zamieszanie na zapleczu, w zaopatrzeniu i wśród wojsk wroga.		Make effort to create commotion in the back, in the supplies and among the enemy’s army.
Dezorganizujcie wszelkimi sposobami działalność rządu przeciwnika.		By all means disorganize the enemy’s government activities.
Siejcie waśń i niezgody między obywatelami wrogiego kraju.		Stir up quarrel and discord among the citizens of the enemy’s country.
Buntujcie młodych przeciwko starym.		Revolt the youth against the elders.
Ośmieszajcie tradycje waszych przeciwników.		Ridicule your opponents’ traditions.

Zdobywaj wszelkie informacje o nieprzyjacielu:

Ich rodowód zdaje się sięgać wcześniej niż powstanie "sztuki wojny". jest to 36 zwięzłych przysłów, odnoszących się do wydarzeń historycznych, często o trudnym do zweryfikownia rodowodzie. Ich sens odnosi się do sposobów postępowania nie tylko w czasie wojny,. ale i życia codziennego. Są zaleceniami uniwersalnymi. Można je zastosować w niemal w każdej życiowej sytuacji.

Pełna wersja angielska, w trakcie tłumaczenia na język polski, znajduje się tutaj

Wybrane taktyki:

1. Oszukać Niebo aby przekroczyć morze
Oznacza klasyczny fortel odwrócenia uwagi.
Przykład: tak długo i często robić przygotowania do wojny,
aż przeciwnik przestanie traktować nas serio i wtedy zaatakować.

Tell them it's important. Tell them it will make the difference. Once more we breach them. Once more. We will close the wall with our dead.
In peace nothing so becomes a man than modesty and humility. But when the blast of war blows in our ears, then imitate actions of the tiger. Stay up and be prepared. Disguise fearful nature with rage and lend the eye a terrible aspect.

- The Postman, by Kevin Costner

Powiedz im, że to ważne. Powiedz, że to spora różnica. Po raz kolejny lekceważymy ich. Po raz kolejny. Dokończymy budowę muru naszymi trupami.
W czasie pokoju nic bardziej nie czyni nas ludźmi niż skromność i pokora. Ale kiedy wybuch wojny grzmi Ci w uszach, udawaj zachowanie tygrysa. Nie kładź się i bądź gotowy. Zamaskuj szałem swą straszną naturę i nadaj oczom okropny wygląd.

The Postman, by Kelvin Costner

Lenin zarządził naukę gry w szachy dla każdego we wszystkich szkołach. Wiesz dlaczego? Według niego szachy uczą lekcji, której muszą nauczyć się rewolucjoniści, że jeśli nie zmobilizujesz właściwie swoich sił – przegrasz. Bez względu na twoją wysoką moralność, obojętnie jak wzniosły masz cel – walcz bez litości, użyj każdej krzty inteligencji, albo przegrasz.

Lenin has ordered to schools to teach chess to everybody. You know why? He says that chess teachers the lessons that revolutionares must learn: that if you don't mobilize your forces properly, you loose... No matter how high your morality, no atter how lofty your goal: fight without mercy, use every ounce of intelligence, or you loose.