Dobrica Erić jest ludowym poetą jugosławiańskim. Odzwierciedla w swej poezji tradycje wsi i uważany jest za głos narodu serbskiego. Orginał i angielskie tłumaczenie wiersza znalazłem na http://www.gov.yu/presscvj/clanci/69_cl/69cl.htm. Ponieważ nie znam serbochorwackiego, w dokładnym zrozumieniu treści pomogli mi cyber-znajomi z Jugosławii, szczegónie Slobodan Skerowicz i także przez Sieć slawista w Chicago John Peter Maher. Wybrałem ten wiersz zamiast wstępu, bo oddaje skargę Serbii na los od wieków wyznaczany przez mocarstwa różnych kolorów i maści, które przelewają się na przemian przez skrzyżowanie dróg Europy, Azji i Bliskiego Wschodu, jak często nazywa się Bałkany.

Dobrosaw Milojewicz, olej na płótnie, 1996 r. (źródło www.suc.org/culture/art/Jagodina/Dobrosav_Milojevic/dm_43.html, © 1999 Serbian Unity Congress)

Obecnie ściera się na Bałkanach kilka systemów społecznych: tzw. neoliberalny (Europa Zachodnia i USA), socjalistyczno-wolnorynkowy (federacja Jugosławii czyli Serbia i Czarnogóra, resztki w byłych republikach, które odlączyły od federacji w ostatnim dziesięcioleciu) i socjalistyczny, który oficjalnie wymarł w byłych demoludach, także w Grecji, ale proponenci tkwią na posterunku, na wypadek, gdyby obecnie wprowadzany neoliberalizm nie wypalił. Cynicy twierdzą, że należy również wyliczyć anarchię w Albanii, a ostatnio w Kosowie, części Jugosławii pod tymczasowym zarządem ONZ i „sił pokojowych" NATO i ONZ, tzw. KFOR.

Półwysep Bałkański jest również sceną wielokulturowości i wielu wyznań. W samej Jugosławii żyje w zgodzie ok. 30 narodowości, od Albańczyków po Romów (nazywanych przedtem cyganami) i Węgrów w Wojwodinie w północnej części Serbii. Przez Półwysep Bałkański przechodzi granica między kościołem rzymsko-katolickim, a kościołem prawosławnym. Jest to skutkiem przyjęcia wiary katolickiej przez ludy pod panowaniem cesarstwa rzymskiego, a prawosławnej – przez poddanych cesarstwa bizantyjskiego. Stąd część narodowości używa na Bałkanach alfabet łaciński, a inni cyrylicę, której źródeł można dopatrzyć się w starej Grecji. Serbowie mają narodowego patrona Świętego Sawę oraz unikalny kult patrona rodzinnego (Slava), pochodzący z czasów przechodzenia poszczególnych rodzin na prawosławie. Trzecią zasadniczą religią jest islam, przyniesiony z podbojami Bałkaów przez cesarstwo otomańskie.

Bogactwo językowe, kulturowe i wyznaniowe czynią ten region Europy niezwykle interesującym dla podróżnika i badacza. Niestety, to samo bogactwo jest i było podstawą rozłamów w próbach formowania i utrzymania państwowości. Najnowszy przykład to stopniowy i systematyczny rozbiór byłej federacji Jugosławii, unikalnego tworu, gdzie dziesiątki mniejszości miały pełne prawa i kultywowały język i kulturę. Od secesji Słowenii dziesięć lat temu, przez oddzielenie Chorwacji, Bośni i Macedonii, po obecne próby odłączenia Kosowa i Czarnogóry od resztek federacji Jugosławii, nastroje narodowościowe i religijne wykorzystywane są w pełni przez tych, którym zależy na rozłamie. Język, kultura i religia stały się narzędziem politycznym, narzędziem secesji.

Święty Jerzy i NATO. Praca Djordje Nikolicza z Australii. (źródło www.suc.org/kosovo_crisis/nato/art/st_george.html © 1999 Serbian Unity Congress)