Filozofia analityczna Rzecz idzie o ustalenie wzajemnego stosunku Myśl - Język - Świat. |
|
||||
George E. Moore: Z g艂贸wnych zagadnie艅 filozofii Moore przyjmuje za艂o偶enie, i偶 wiemy o istneiniu przedmiot贸w materialnych,a problemem, kt贸rym si臋 zajmuje jest to, czym jest nasza o nich wiedza. Najbardziej pierwotnym sposobem, w jaki przyjmujemy, 偶e mamy wiedze o przedmiotach, to wiedza otrzymywana za po艣rednictwem zmys艂贸w. Innymi 藕r贸d艂ami wiedzy jest nasza pami臋膰 o postrzseganych niegdy艣 przaedmiottach, 艣wiadectwa innych oraz wnioskowanie o istneiniu przedmiot贸w, kt贸rych nikt jeszcze nie widzia艂 (np. druga strona Ksi臋偶yca). Wszystkie te inne sposoby w pewnym sensie opieraj膮 si臋 na percepcji zmys艂owej, tak i偶 w pewnym sensie jest ona najbardziej pierwotna. Moore, analizuj膮c zdarzenie widzenia przedmiot贸w materialnych, ma na my艣艂i jedynei zdarzenie psychiczne, akt 艣wiadomo艣ci, kt贸ry nazywa si臋 widzeniem, nie za艣 procesy fizyczne zachodz膮ce w oku i nerwach. Te procesy psychiczne cz艂owiek mo偶e obserwowa膰 bezpo艣rednio. Moore rozpatruje przyk艂膮d widzenia bia艂ej koperty. W tym przypadku (w ka偶dym poszczeg贸lnym momencie koperta ta zajmuje jedno okre艣lone miejsce w przestrzeni) wida膰 plam臋 barwn膮 pewnego szczeg贸lnego koloru, kt贸ra mia艂a pewn膮 okre艣lon膮 wielko艣膰, pewien okre艣lony kszta艂t i by艂a okre艣lona mniej wi臋cej prostymi liniami. Te rzeczy, kt贸re nam daj膮 i ukazuj膮 nasze zmys艂y, Mooer nazywa danymi zmys艂owymi. Nie uzywa on terminu wra偶enie, gdy偶 przez ten zwrot rozumie on jego widzenie tej barwy, nie za艣 barw臋, kt贸ra widzi. Przez wra偶enie rozumie on wdo艣wiadczenia, kt贸re polegaj膮 na ujmowaniu pewnych danych zmys艂owych, nie za艣 same te dane. Nale偶y odr贸偶ni膰 tak rozumiane wra偶enia od danych zmys艂owych. 1. Mo偶na sobie przedstawi膰, i偶 plama barwna, kt贸r膮 si臋 widzi, mo偶e istnie膰 nadal po tej chwili, w kt贸rej sie j膮 widzi. gdy tymczasem przestaje istnie膰 jej widzenie; patrz膮c na plam臋 widzi si臋 dane zmys艂owe; odwracaj膮c oczy ju偶 si臋 danych tych nei widzi, widzenie ich przestaje istnie膰; nie jest si臋 natomiast pewnym, czy te dane zmys艂owe nie istniej膮 nadal; 2. mo偶na sobie przedstawi膰, 偶e ten bia艂y kolor jest rzeczywi艣cie na powierzchni rozpatrywanej koperty; wydaje si臋 jednak, 偶e widzenie tej koperty nie jest na jej powierzchni, lecz gdzie艣 w obr臋bie cia艂a widz膮cego Bezpo艣rednie ujmowanie danych zmys艂owych to termin, kt贸rego Moore uzywa w
odneisieniu do wra偶e艅 wszystkich zmys艂贸w, wtedy, gdy si臋 w艂a艣nie widzi, s艂yszy,
czule itd. S膮 dwa r贸偶ne znaczenia w jakich mo偶na m贸wi膰 o rzeczywistym kszta艂cie jakiej艣
rzeczy, np. dwa r贸偶nych rozmiar贸w kwadraty maja kszta艂t to偶samy pod wzgl臋dem
jako艣ci, ale kszta艂t ich nie jest to偶samy mumerycznie - kszta艂t jednego z
nich jest numerycznie r贸偶ny od kszta艂tu drugiego w tym znaczeniu, 偶e s膮 to
dwa kszta艂ty, nie jeden. Zmys艂owo dany kszta艂t i rzeczywisty kszta艂t koperty,
je艣li nawet sa to偶same jako艣ciowo, musz膮 by膰 dwoma r贸偶nymi kszta艂tami, r贸偶nymi
numerycznie. Filozofowie na temat danych zmys艂owych utrzymywali 偶e: 1. absolutnie wszystkie dane zmys艂owe, jakie ujmuje jaka艣 osoba bezpo艣rednio,
istniej膮 tylko tak d艂ugo, jak d艂ugo je ona ujmuje, Rozdzia艂 VI. Rozwa偶anie teorii Hume'aProblemem, jakim w tym rozdziale zajmuje si臋 Moore jest to, w jakich warunkach,
je艣艂i w og贸le, cz艂owiek mo偶e wiedzie膰 o istneiniu minionym, tera藕niejszym,
lub przsysz艂ym czego艣, czego sam nie ujmuje bezpo艣rednio w danej chwili i
czego nie ujmowa艂 w przesz艂o艣ci. Pogl膮d I: Pogl膮d II: |
Podsumowanie og贸lne dorobku
Twórca filozofii j臋zyka - widzimy bezkrytycznie 艣wiat tak, jak nam j臋zyk ka偶e. Gdy jeste艣my krytyczni, mo偶na to bada膰, rozró偶nia膰 to, co pochodzi z j臋zyka od tego, co pochodzi z prawdziwego kontaktu ze 艣wiatem.
J臋zyk potoczny nie dokonuje rozró偶nie艅, popadamy w gmatwanin臋 i pomieszanie poj臋ciowe.
Perception (postrze偶enie) 鈥 stan osoby postrzegaj膮cej (nie ma percepcji bez cz艂owieka i realnie istniej膮cego przedmiotu)
Sensation (doznanie) 鈥 stan psychiczny osoby maj膮cej postrze偶enie (opanowanie umys艂u przez tre艣ci, które si臋 tam spontanicznie pojawiaj膮 - fenomenalne, umys艂owe)
Mental image (obraz mentalny) 鈥 obraz powstaj膮cy przy badaniu dozna艅 (nowe doznanie, opisuj膮ce inne doznanie 鈥 doznanie doznania)
Sensible (przedmiot doznaniowy) 鈥 tre艣膰 doznania (konkretny przedmiot w umy艣le)
Krytyka idealizmu
Refutation of Idealism (1903)
(Kontekst 鈥 neoheglizm brytyjski, fuzja Hegla i Berkeleya)
Idealizm :
Idealizm wynika z b艂臋du, polegaj膮cego na sprowadzeniu postrze偶e艅 (perceptions) do dozna艅 (sensations). 鈥濱stnie膰鈥 to tyle co 鈥瀊y膰 przedmiotem postrze偶enia鈥. 艢wiadomo艣膰 to co艣 innego ni偶 doznanie 艣wiadomo艣ci, doznanie to co艣 innego ni偶 doznanie doznania Nie mo偶emy stale do艣wiadcza膰 dozna艅 dozna艅 鈥 sk膮d mieliby艣my je mie膰 bez wcze艣niejszego posiadania dozna艅? Doznanie nie jest to偶same ze swoim przedmiotem
Russell 鈥 wiedza bezpo艣rednia jest kompletna.
Istniej膮 rzeczy postrzegane, ale z tego nie wynika, 偶e wszystkie rzeczy s膮 postrzegane. Barwy s膮 niedefiniowalne 鈥 przy inaczej zbudowanym aparacie wzrokowym mo偶na by mie膰 inne doznania przy tych samych d艂ugo艣ciach fal. Koekstensjonalno艣膰 nie dowodzi to偶samo艣ci znaczenia 鈥 gdyby nawet barwy w umy艣le dok艂adnie odpowiada艂y d艂ugo艣ciom fal, nie by艂yby tym samym, co one. Uto偶samianie barwy z d艂ugo艣ci膮 fali jest b艂臋dne, podobnie jak uto偶samienie doznania z jego przedmiotem.
Argument otwartego pytania
Chcemy zdefiniowa膰 dowolny przedmiot.
Odbiornik telewizyjny 鈥 urz膮dzenie z ekranem, które przetwarza i pokazuje obraz i d藕wi臋k (w skrócie U). (1) Czy U to na pewno odbiornik telewizyjny? Pytanie zamkni臋te, nie ma powodu do w膮tpliwo艣ci.
W historii etyki wielokrotnie podawano definicj臋 s艂owa 鈥瀌obry鈥, np. jako np. 鈥瀙rzyjemny鈥, 鈥瀠偶yteczny鈥, 鈥瀦godny z cnot膮鈥. S艂owo 鈥炁ó艂ty鈥 jest niedefiniowalne przez d艂ugo艣膰 fali. (2) Czy to, co przyjemne, jest na pewno dobre? (3) Czy to, co u偶yteczne, jest na pewno dobre? (4) Czy to, co zgodne z cnot膮, jest na pewno dobre? Ka偶de z powy偶szych pyta艅 jest pytaniem otwartym, zasadniczo ró偶nym od pytania (1). Dobro jest niedefiniowalne, bo wszelka próba definicji ko艅czy si臋 pytaniem otwartym.
Pytania otwarte 鈥 przyjmowanie interpretacji, nie definicji.
Spory w o terminy definiowalne dotycz膮 nieostro艣ci, umowy.
Odbiornik telewizyjny podlega mo偶liwo艣ciom definiowania, dobro nie. Mo偶emy mie膰 taki j臋zyk, w którym U = odbiornik telewizyjny, ale nie taki, w którym dobro = x.
S艂owo 鈥瀌obry鈥 jest niedefiniowalne i ma takie pozosta膰. Oznacza jako艣膰 nienaturaln膮 (nienaturalistyczn膮). Nie ma opisu naturalistycznego, opisu empirycznych faktów.
Wynik analizy, nie apriorycznych za艂o偶e艅 鈥 analiza s艂owa 鈥瀌obry鈥 pokazuje, 偶e jest niedefiniowalne.
Oceny s膮 oparte na w艂a艣ciwo艣ciach naturalnych, ale bez mo偶liwo艣ci sprowadzenia do nich
Tre艣膰 鈥 charakter doznania.
Czy ból jest przedmiotem doznania (a jego charakterem nieprzyjemno艣膰), czy charakterem doznania (a jego przedmiotem np. ig艂a)?
Szeroka koncepcja przedmiotu doznania 鈥 sensible.
Quale 鈫 sensible 鈥 to, co w polu 艣wiadomo艣ci, na czym skupiamy uwag臋, co wywo艂uje pewne reakcje.
Nazwy kolorów i orzecznik 鈥瀌obry鈥 to orzeczniki odnosz膮ce si臋 do przedmiotów doznaniowych, tre艣ci 艣wiadomo艣ci.
Perception 飦 real object Sensible 鈥 object of sensation
Doznania odbiera si臋 bezpo艣rednio. Postrze偶enia i doznania s膮 równie prywatne.
Mieszanie czasowników dotycz膮cych postrzegania i doznawania 鈥 postrzeganie jako posiadanie idei w umy艣le. Trzeba je konsekwentnie odró偶ni膰. Hume 鈥 trudno rozró偶ni膰 impresje i idee. Moore 鈥 nie nale偶y myli膰. Nie wolno nazywa膰 odczytywania danych zmys艂owych postrzeganiem. Odbieranie, rejestrowanie, posiadanie dozna艅 a postrzeganie czego艣, zewn臋trznych przedmiotów.
Czasowniki 鈥瀢idzie膰鈥, 鈥瀞艂ysze膰鈥, 鈥瀌otyka膰鈥, 鈥瀢膮cha膰鈥 i 鈥瀞makowa膰鈥 nie odnosz膮 si臋 do dozna艅, do ich posiadania, lecz do postrze偶e艅, do rzeczy, opisuj膮 sposób reagowania na 艣wiat zewn臋trzny.
Silny podzia艂 艣wiata na doznania wewn臋trzne, podmiotowe i postrze偶enia zewn臋trzne.
Odró偶nienie wygl膮du postrze偶enia i przedmiotu. Postrze偶enia nie s膮 ca艂kowicie wierne - mog膮 ukazywa膰 przedmiot innym, ni偶 wiemy, jaki jest w rzeczywisto艣ci. Zmys艂ami postrzegamy przedmioty realne nie jako przedmioty realne, lecz przedmioty zmys艂owe, zawsze nam si臋 tak przedstawiaj膮.
Sensibles 鈥 przedmioty zmys艂owe, przedstawiaj膮ce si臋 ró偶nym osobom w bardzo podobny sposób.
W przestrzeni prywatnej przed艂u偶enia kraw臋dzi sze艣cianu zbiegaj膮 si臋 w jednym punkcie, w przestrzeni fizycznej nie zbiegaj膮 si臋 nigdzie (obiektywne kszta艂ty, przedstawiane jak na rysunku technicznym). W przestrzeni prywatnej poznajemy troch臋 inne przedmioty ni偶 fizyczne. Przestrze艅 fizyczn膮 poznajemy umys艂em.
Poznanie zmys艂owe jest po艣rednie.
Oba 艣wiaty s膮 intersubiektywne, ale 艣wiat fizyczny daje pe艂niejsz膮 i prawdziwsz膮 wiedz臋 o 艣wiecie. Jest opisywany teoretycznie, technicznie, naukowo (ale niekompletnie), pozazmys艂owo przez przyj臋cie konwencji, punktu widzenia. Istnieje kilka rodzajów sensibles, ale jeden przedmiot fizyczny.
Are the characteristics... 鈥 odcienie: nie zmuszamy nikogo do precyzji co do nich.
Common sense
Istniej膮 twierdzenia zdroworozs膮dkowe, wyra偶aj膮 podstawow膮 wiedz臋 o 艣wiecie, 偶adna teoria naukowa nie mo偶e im zaprzeczy膰.
Ostateczne kryterium prawdy 鈥 teorie s膮 dobre, gdy ich konsekwencje s膮 zgodne z list膮 truizmów.
Truizmy s膮 niepodwa偶alne.
Podwa偶aj膮c truizmy tracimy mo偶liwo艣膰 komunikacji z innymi i mo偶liwo艣膰 rozumienia 艣wiata (podstawowe prawdy dotycz膮ce naszego istnienia i miejsca w 艣wiecie)
Filozofia analityczna od pocz膮tku do ko艅ca zwalcza metafizyk臋, zajmuje si臋 ni膮 tylko w takim zakresie, w jakim pojawiaj膮 si臋 problemy logiczne. Minimalizm.
Przedmioty postrze偶e艅 (sensibles) s膮 równie realne, jak przedmioty fizyczne.
Zdania o istnieniu i o posiadaniu jakiej艣 w艂asno艣ci mo偶na odczyta膰 jako maj膮ce podobn膮 struktur臋 gramatyczn膮; odpowiadanie na pytanie 鈥瀋zy warcz膮?鈥 / 鈥瀋zy istniej膮?鈥. Ujawnia si臋 ró偶nica formy gramatycznej i logicznej, ta pierwsza mo偶e by膰 zwodnicza.
Mo偶na powiedzie膰, 偶e pewne oswojone tygrysy rycz膮, skacz膮, ale nie, 偶e pewne oswojone tygrysy istniej膮. Some i exist wyra偶aj膮 to samo, s膮 redundantne, trzeba zrezygnowa膰 z czego艣, co nie pe艂ni istotnej funkcji.
Nie ma lepszego dowodu na istnienie 艣wiata 鈥 zdrowy rozs膮dek rozró偶nia r臋k臋 jako przedmiot realny i doznanie. 艢wiat realny jest odró偶niony od 艣wiata zmys艂owego.
Je艣li nie ma 艣wiata realnego, to sk膮d bardzo dziwne, cudowne uporz膮dkowanie dozna艅? Logicznie mo偶liwe, ale trudne.
Fizyka, teoria percepcji i ich 艂膮cznik 鈥 teoria zdrowego rozs膮dku.
O danych zmys艂owych呕aden cz艂owiek nie mo偶e nigdy wiedzie膰 w ogóle o istnieniu przedmiotów materialnych, o ile wcze艣niej nie dowiedzia艂 si臋 o istnieniu pewnych okre艣lonych przedmiotów z pomoc膮 swoich zmys艂ów 鈥瀢idzenie鈥 鈥 zdarzenie psychiczne, akt 艣wiadomo艣ci, b臋d膮cy skutkiem procesów cielesnych Widzenie jako akt 艣wiadomo艣ci, który wszyscy mo偶emy obserwowa膰 bezpo艣rednio. Dane zmys艂owe (np. bia艂a plama) 鈥 ujmowane bezpo艣rednio Nie wra偶enie, gdy偶 przez ten zwrot rozumie si臋 czyje艣 widzenie barwy, nie za艣 barw臋 (wra偶enie - do艣wiadczenie, polegaj膮ce na ujmowaniu pewnych danych zmys艂owych, nie za艣 same te dane.) obiekt nie jest to偶samy z danymi zmys艂owymi (dane zmys艂owe subiektywne, ró偶ne w ró偶nej sytuacji..) zespó艂 danych zmys艂owych nie mo偶e by膰 cz臋艣ci膮 obiektu (wiele ró偶nych jako艣ci) niewielki zwi膮zek danych zmys艂owych (koloru, kszta艂tu..) z rzeczywistym obiektem (nawet je艣li to偶same jako艣ciowo, to nie numerycznie) Dane zmys艂owe nie s膮 w umys艂ach 鈥 w umy艣le jest ich ujmowanie, widzenie i inne akty 艣wiadomo艣ci Je艣li dane zmys艂owe s膮 鈥榩rywatne鈥 i je艣li to na nich (o na ich odtwarzaniu) opiera si臋 wszelkie poznanie, to ja mo偶emy wiedzie膰 cokolwiek o 艣wiecie? Je偶eli wszyscy widz膮 t臋 sam膮 kopert臋, to widzenie tej koperty nie mo偶e polega膰 na widzeniu danych zmys艂owych - musi by膰 ono cz臋艣ci膮, nie za艣 ca艂o艣ci膮, tego, co zachodzi. Poza ujmowaniem danych zmys艂owych bezpo艣rednio ujmujemy te偶 w艂asne ujmowanie tych danych. Ujmowanie w艂asnych aktów 艣wiadmo艣ci 鈥 bezpo艣rednie Widzenie przedmiotu materialnego czym艣 innym, ni偶 widzenie danych zmys艂owych. Widzenie danych zmys艂owych 鈥 bezpo艣rednie ich ujmowanie. Widzenie przedmiotu materialnego polega w cz臋艣ci na bezpo艣rednim ujmowaniu pewnych danych zmys艂owych, a w cz臋艣ci na wiedzy, 偶e poza nimi w tym samym czasie istnieje co艣 innego, ni偶 dane zmys艂owe. Wiedza o istnieniu przedmiotów materialnych za po艣rednictwem zmys艂ów podobna do przypomnienia, naiwny realizm.
|
Nota biograficzna
(za Wikipedi膮)George Edward Moore (ur. 4 listopada 1873 r. w Londynie, zm. 24 pa藕dziernika 1958 r. w Cambridge) 鈥 filozof brytyjski. Moore by艂, wraz z Bertrandem Russellem, wsp贸艂tw贸rc膮 nurtu, kt贸ry znany jest dzisiaj jako filozofia analityczna. U jego 藕r贸de艂 le偶a艂a niew膮tpliwie ch臋膰 sprzeciwienia si臋 idealizmowi, reprezentowanemu w Wielkiej Brytanii przez neoheglist贸w Francisa Herberta Bradleya i Johna Ellisa McTaggarta. Moore jest autorem wyj膮tkowego w historii filozofii dowodu na istnienie 艣wiata fizycznego: uczyni艂 to, pokazuj膮c d艂o艅. Do jego najwa偶niejszych pism zalicza si臋 "The Refutation of Idealism" (Obalenie idealizmu). Moore pr贸buje zwalcza膰 idealizm, atakuj膮c tez臋 Berkeleya esse est percipi (istnie膰 to by膰 postrzeganym) oraz idealizm w stylu neoheglowskim. Do wielkich zalet tego filozofa mo偶na zaliczy膰 stosowanie rygoru umys艂owego k艂ad膮cego nacisk na jasno艣膰, 艣cis艂o艣膰, precyzj臋 my艣lenia i wywodu filozoficznego. Moore by艂 jednym z tych filozof贸w, kt贸rzy chcieli i potrafili stosowa膰 艣rodki zaradcze przeciwko brakom metodologicznym w my艣leniu filozoficznym. Inna wa偶na praca Moore'a to Some Main Problems of Philosophy (wyd. pol. Z g艂贸wnych zagadnie艅 filozofii). Przez wiele lat by艂 te偶 Moore szefem najwa偶niejszego z brytyjskich pism filozoficznych 鈥 Mind. By艂 r贸wnie偶 藕r贸d艂em inspiracji dla filozof贸w takich jak: Ludwig Wittgenstein (w rozwa偶aniach zawartych w On Certainty), czy te偶 John Langshaw Austin (do historii przesz艂a jego krytyka Wittgensteina zako艅czona zdaniem (...) but Moore is MY man!) Kolejnym wartym podkre艣lenia aspektem tw贸rczo艣ci Moora s膮 jego badania w dziedzinie etyki. Principia Ethica (pol. Zasady etyki), to dzie艂o do dzi艣 b臋d膮ce 藕r贸d艂em inspiracji w tej dziedzinie (Alasdair MacIntyre). |
| Lista polecanych do przeczytania ksi膮偶ek znajduje si臋 w dw贸ch miejscach: pe艂na lista wszystkich ksi膮偶ek w dokumencie wprowadzaj膮cym do ka偶dego dzia艂u. Ksi膮偶ki dotycz膮ce konkretnej tematyki z regu艂y s膮 pokr贸tce przedstawione u do艂u dokumentu. | |
| Myśli i aforyzmy ku pobudzeniu ducha, Opus - myśli wg ktrych y trzeba, Wiersze - tak偶e ze Stowarzyszenia Umar艂ych Poet贸w i o śmierci, Niech Stanie si臋 Czowiek - s艂owa sawiące wolnoś膰 i pot臋g臋 cz艂owieka, Ksią偶ki pi臋kne,wartościowe i te kt贸re warto przeczyta膰, Pi臋kne opowieści - Anthony DeMello i inni, Wolnoś膰 - nieustanne czuwanie |
![]() |
E-mail: peter . gavagai at gmail . com (at=@) Ten dokument znajduje si臋 w: http://www.gavagai.pl (c) 1997-2010 Pom贸偶 mi w poszukiwaniach i przyczy艅 si臋 do rozwoju portalu Gavagai.pl! Wi臋cej informacji tutaj. Dzia艂 "Chiny i j臋zyk chi艅ski" ma now膮 lokalizacj臋 |