Filozofia analityczna
 


 Gavagai.pl .
Pe艂ny spis tre艣ci portalu
Mapa podr臋czna na


Produktem filozofii s膮 nie tezy filozoficzne,
ale jasno艣膰 tez. - L. Wittgenstein

Rzecz idzie o ustalenie wzajemnego
stosunku my艣l - j臋zyk - 艣wiat.

W tym dziale:
Zagadnienia i terminologia   Galeria postaci Ksi膮偶ki do przeczytania Teksty r贸偶ne
Przejd藕 do: Logika - wprowadzenie   Semiotyka logiczna (wyk艂ady Jerzego Pelca)

S艂yszymy ci膮gle, 偶e [od czas贸w greckich] filozofia nie zrobi艂a 偶adnych post臋p贸w [...]. Powodem jest to, 偶e nie zmieni艂 si臋 nasz j臋zyk i podsuwa nam wci膮偶 te same pytania. Dop贸ki czasownika "by膰"  jak czasownik贸w "je艣膰" i "pi膰" [...], b臋dziemy si臋 stale rozbija膰 o te same przeszkody, przypatruj膮c si臋 艣wiatu w konfuzji.  
                                - L. Wittgenstein, Big Typescript

 

 

APEL! Apel do adept贸w filozofii analitycznej:
Je艣li masz i chcesz podzieli膰 si臋 swoimi notatkami z wyk艂ad贸w lub 膰wicze艅, b膮d藕 tre艣ci膮 przygotowanego przez siebie referatu, prosz臋 wy艣li go do mnie lub wstaw na forum!
(UWAGA! Wszelkie nades艂ane materia艂y uzyskaj膮 status copyright-free)

The Internet Encyclopedia of Philosophy

艢wiadomo艣膰 a rzeczywisto艣膰
mirror na gavagai

Wywiad z prof. J. Ho艂贸wk膮

Inni filozofowie:

 

Nazwiska w li艣cie po prawej alfabetycznie.
Poni偶ej filozofowie kolejno艣ci w jakiej upodoba艂em sobie ich tw贸czo艣膰.

 Karl Raimund Popper 

Ka偶dy intelektualista ponosi bardzo specyficzn膮 odpowiedzialno艣膰. posiada przywilej i stosowno艣膰 studiowania. Winien wi臋c swym bli藕nim (b膮d藕 "spo艂ecze艅stwu") przedstawi膰 wyniki swych studi贸w w najprostszej, najklarowniejszej i najbardziej zwi臋z艂ej formie. Najgorsze, co intelektuali艣ci mog膮 zrobi膰 - grzech przeciwko Duchowi 艢wi臋temu - to pozowa膰 na wielkich prorok贸w i epatowa膰 swoich bli藕nich tajemniczymi filozofiami. Kto nie potrafi m贸wi膰 prosto i jasno, ten powinien milcze膰 i pracowa膰 nadal, a偶 b臋dzie m贸g艂 tak uczyni膰.  


Stanis艂aw Lem

Ka偶de stworzenie 偶ywe posiada swoje (gatunkowo typowe, a ukszta艂towane w milionleciach Darwinowskiej ewolucji naturalnej) SENSORIUM. S艂owa tego nie znajdzie si臋 ani w s艂owniku obcych wyraz贸w, ani w encyklopedii, nawet w Wielkim Warszawskim S艂owniku opatrzone jest wykrzyknikiem, oznaczaj膮cym, 偶e lepiej go nie u偶ywa膰. Mnie jest jednak potrzebne. Sensorium to ca艂o艣膰 wszystkich zmys艂贸w oraz wszystkich dr贸g (zazwyczaj nerwowych), jakimi informacje, powiadamiaj膮ce nas o "istnieniu czegokolwiek", mkn膮 do o艣rodkowego uk艂adu nerwowego.

We藕my r贸wnanie 4+x=7. Ma艂o poj臋tny ucze艅 nie wie, jak dobra膰 si臋 do warto艣ci x, chocia偶 ten wynik ju偶 "siedzi" w r贸wnaniu, tyle 偶e ukryty przed jego zamglonym okiem i "sam" si臋 uka偶e po dokonaniu elementarnego przekszta艂cenia. Spytajmy zatem, jako prawdziwi herezjarchowie, czy aby nie jest tak samo z Natur膮? Czy materia nie ma aby czasem "wpisanych w siebie" wszystkich swoich potencjalnych przekszta艂ce艅 (wi臋c np. tego, 偶e mo偶liwa jest budowa gwiazd, kwantolot贸w, maszyn do szycia, r贸偶, jedwabnik贸w i komet)? Wtedy, wzi膮wszy podstawow膮 cegie艂k臋 Natury, atom wodoru, mo偶na by z niego "wywie艣膰 dedukcyjnie" wszystkie te mo偶liwo艣ci (skromnie zaczynaj膮c od mo偶liwo艣ci syntezy wszystkich stu pierwiastk贸w, a ko艅cz膮c na mo偶liwo艣ci budowania uk艂ad贸w trylion razy bardziej uduchowionych od cz艂owieka).
   Mo偶e tylko dzi艣 potrzebne s膮 teorie i modele zjawisk. Mo偶e zapytany, m臋drzec z innej planety wr臋czy艂by nam w milczeniu strzep le偶膮cej na ziemi, starej zel贸wki, daj膮c do zrozumienia, 偶e wszystk膮 prawd臋 Wszech艣wiata da si臋 wyczyta膰 z tego kawa艂ka materii?
--
Stanis艂aw Lem, Summa Technologiae

Ludwig Wittgenstein   

S艂yszymy ci膮gle, 偶e [od czas贸w greckich] filozofia nie zrobi艂a 偶adnych post臋p贸w [...]. Powodem jest to, 偶e nie zmieni艂 si臋 nasz j臋zyk i podsuwa nam wci膮偶 te same pytania. Dop贸ki czasownika "by膰"  jak czasownik贸w "je艣膰" i "pi膰" [...], b臋dziemy si臋 stale rozbija膰 o te same przeszkody, przypatruj膮c si臋 艣wiatu w konfuzji.  
                                - L. Wittgenstein, Big Typescript

Willard Van Orman Quine

I. Indetermination of meaning

II. Inscrutability of reference

III.  Underdetermination of theories
      - Najmniejsz膮 jednostk膮 podlegaj膮c膮 sprawdzaniu jest ca艂a teoria

 


Kazimierz Ajdukiewicz  8

Zadaniem nauki nie jest wierne skopiowanie 艣wiata w ca艂ej jego okaza艂o艣ci, bogactwie barw, d藕wi臋k贸w i woni, lecz stworzenie schematu poj臋ciowego, kt贸ry by wiernie odtwarza艂 sam膮 struktur臋 艣wiata, sam je-o szkielet odarty z wszelkich tre艣ci zmys艂owych. Wg H. Poincare zagadnienia zasadniczo nierozstrzygalne nauka rozwi膮zuje arbitralnie, czy te偶 konwencjonalnie. Konwencjonalizm protivadzi do konsekwencji, 偶e niernal ca艂a wiedza przyrodnicza jest wiedz膮 pozorn膮, jest konstrukcj膮 umys艂ow膮, kt贸ra nie troszczy si臋 o wyniki do艣wiadczenia, lecz nagina je do swoich, z g贸ry i bezpodstawnie przyj臋tych, przes膮d贸w.


John Langshaw Austin 7

Dane zmys艂owe sa niepostrzegalnym instrumentem. Kapitan 艂odzi podwodnej widzi nie peryskop, ale konw贸j. Zawodnos膰 zmmys艂贸 mogliby艣my orzec maj膮c inny, niezawodny system postrzegania.

(Na podstawie: Sens and sensibilia - zmys艂y i to co zmys艂owe)



Rudolf Carnap 2







Donald Davidson 5

"Eseje o prawdzie"; nowa interpretacja Tarskiego; W艂asno艣ci pochodne; Monizm anomalny

[...] Prawdziwo艣膰 w danym j臋zyku naturalnym nie jest cech膮 zda艅. Jest relacj膮 mi臋dzy zdaniami, m贸wi膮cymi i momentem czasu. Teorie prawdy musz膮 zatem definiowa膰 tr贸jargumentowy predykat "T(s,u,t)".

 


Gottlob Frege

Kurt G枚del (inna pisownia: Goedel)

Istnieje wi臋cej twierdze艅, ni偶 da si臋 wyprowadzi膰 z aksjomat贸w - czyli 偶e zda艅 prawdziwych jest wi臋cej ni偶 dowodliwych. Po艣rednio wynika z tego, 偶e matematyka mo偶e zawiera膰 zdania sprzeczne - nie ma dowodu na niesprzeczno艣膰 matematyki. Jeszcze innmi s艂owy, metoda dedukcyjna jest niewyczerpuj膮ca (jest zawodna).

Saul Kripke

Sens wyra偶enia polega na znajomo艣ci (te偶 domniemanej) historii danego terminu + 艂a艅cuch przyczynowy powstania - ka偶dy stara si臋 odgadn膮膰, co m贸wi膮 inni

Nie istnieje cecha konstytucyjna/wi膮zka cech konstytucyjnych. S膮 tylko cechy wa偶ne, kt贸re czasami s膮 kluczowe, musimy si臋 wi臋c zastanowi膰, co dla nas jest wa偶ne.


George Edward Moore 5

Moore przyjmuje za艂o偶enie, i偶 wiemy o istneiniu przedmiot贸w materialnych,a problemem, kt贸rym si臋 zajmuje jest to, czym jest nasza o nich wiedza. Najbardziej pierwotnym sposobem, w jaki przyjmujemy, 偶e mamy wiedze o przedmiotach, to wiedza otrzymywana za po艣rednictwem zmys艂贸w.

 


Hilary Putnam 0

呕adna struktura nie jest wpisanaw艣wiat - nie istneije metafizyka z natury. Rodzaje naturalne sa po cz臋艣ci konwencjonalne, pomagaj膮 okre艣li膰 cechy esencjalne.


Bertrand Russell 7

Nale偶y dokona膰 rozr贸偶nienia mi臋dzy zjawizkiema rzeczywisto艣ci膮, pomi臋dzy tym, czym rzecz wydaje si臋 by膰 - jej spos贸b zjawiania si臋 zale偶y bowiem od osoby postrzegaj膮cej i jej umiejscownienia wzgl臋dem postrzeganej rzeczy - a tym, czym jest rzeczywi艣cie.


Richard Rorty 2

The linguistic turn - musi by膰 mniej logiki, a wi臋ksze nastawienie na praktyk臋 j臋zyka naturalnego.

Hans Reichenbach

Concreta - to z czego sk艂ada si臋 wszech艣wiat

Illata - to wyprowadzamy (widzimy) w concreta

Abstracta - wyobra偶enia teoretyczne na temat 艣wiata

 



Alfred Tarski 7

Semantyczna definicja prawdy: Zdanie "p" jest prawdziwe wtedy i tylko wtedy gdy p.


Moritz Schlick 0



Alan Turing 0


Gilbert Ryle 3

Dane zmys艂owe sa niepostrzegalnym instrumentem. Kapitan 艂odzi podwodnej widzi nie peryskop, ale konw贸j. Zawodnos膰 zmys艂贸w mogliby艣my orzec maj膮c inny, niezawodny system postrzegania.


John R. Searle 8


Peter F. Strawson 6


Alfred North Whitehead 0


Alfred J. Ayer 7

 


Ernest Gellner 8

Terminologia i s艂owniczek:

Pozytywizm logiczny -

Monizm neutralny - istneij膮 fragmenty 艣wiata, kt贸re nei sa ani psychiczne, ani fizyczne

Redukcjonizm - mo偶liwe jest obserwowanie 艣wiata na wielu poziomach. (Np. ASCII ART, obraz bucior贸w Van Gogha, chl贸r + s贸d = s贸l. 呕eby poziomy wy偶sze redukowa艂y si臋 do ni偶szych, musimy mie膰 teorie post臋powania.

Atomizm logiczny - Wszystko co spostrzegamy, da sie sprowadzi膰 do przedmiot贸w prostych. Jest to wg Wittgensteina sprawa empiryczna. Ostensjajest neiprecyzyjna, nazwy s膮 elpsze, ale te偶 maj膮 cz臋sto charakter deskryptywny. Wed艂ug Wittgenstreina mo偶na znale藕膰 przedmioty tak ma艂e, 偶e nie dadz膮 si臋 opisywa膰 - tylko wskaza膰.. Wszystko co nie jest przedmiotem prostym, jest konfig贸racj膮 po艂膮czonych przedmiot贸w prostych. Zasadnicza zmiana w 艣wiecie zasz艂aby wtedy, gdyby dodano nowe przedmioty proste.

 

Zagadnienia

R贸偶nica mi臋dzy "sztucznym" a "naturalnym" nie jest ca艂kowicie obiektywna, nie jest czym艣 absolutnie danym, ale jest wzgl臋dna i zale偶y od zastosowanego poznawczo uk艂adu odniesienia. Substancje, kt贸re wydalaj膮 偶ywe organizmy w przemianie materii, uwa偶amy za produkty naturalne. Je艣li zjem bardzo du偶o cukru, jego nadmiar b臋d膮 wydziela艂y moje nerki. To, czy cukier w moczu jest "sztuczny", czy "naturalny", zale偶y od mojej intencji. Je艣li zjad艂em tyle cukru rozmy艣lnie, 偶eby go wydziela膰, bo znam mechanizm zjawiska i przewidzia艂em skutki tego czynu, b臋dzie "sztucznie obecny",a je艣li zjad艂em cukier, bo mia艂em na艅 apetyt i nic nadto, b臋dzie jego obecno艣膰 "naturalna". Mo偶na to udowodni膰. Je偶eli kto艣 bada m贸j mocz i je艣li um贸wi艂em sie z nim odpowiednio, obecno艣膰 cukr贸w, kt贸r膮 wykrywa, mo偶e zyska膰 znaczenie informacyjnego sygna艂u. Cukier b臋dzie np. oznacza艂 "tak", a brak cukru - "nie". Jest to proces sygnalizacji symboliczej, jak najbardziej sztuczny, ale tylko pomi臋dzy nami dwoma. Kto nie zna naszej umowy, nic si臋 o niej z badania moczu nie dowie. Wynika to st膮d, 偶e "tak naprawd臋" w naturze jak i kulturze istniej膮 wy艂膮cznie fenomeny "naturalne" a "sztuczne" staja sie tylko przez to, 偶e my je umow膮 lub dzia艂aniem po艂膮czyli艣my w okre艣lony spos贸b. (Stanis艂aw Lem, G艂os Pana)

Ksi膮偶ki, kt贸re warto przeczyta膰:

Joanna Odrow膮偶-Sypniewska: Zagadnienie nieostro艣ci

 

Sentencje i my艣li:

S艂owa to cz臋艣膰 dzia艂a艅, a nie lustro rzeczywisto艣ci
-- Wojciech Sady,"Co to znaczy, 偶e co艣 istnieje", w I tomie antologii "Co istnieje"

Usi艂uj膮c opisa膰 艣wiat, tworzy si臋 w rezultacie jedynie nowy spos贸b opisu rzeczywisto艣ci

"Wszystko, co widzimy, widzimy przez okulary naszego j臋zyka"

System j臋zykowy jako ca艂o艣膰 nie podlega empirycznemu sprawdzaniu. Nie zosta艂 on przez nas wymy艣lony - nauczyli艣my si臋 go. Jest on 艣rodowiskiem, w kt贸rym 偶yj膮 nasze my艣li - a przeto jego podstawy pozostaj膮 nieu艣wiadomione.

 

 

 

Referaty i opracowania

 

 

 

Pozosta艂y dorobek
(materia艂y nieuporz膮dkowane)

FILOZOFIA ANALITYCZNA - literatura do egzaminu

 

LITERATURA OBOWI膭ZKOWA:

1. Gottlob Frege: Pisma semantyczne, t艂um. Bogus艂aw Wolniewicz, PWN 1977: Wst臋p B. Wolniewicz (vii-xxxii) Funkcja i poj臋cie (18-44), Poj臋cie i przedmiot (45-59), Sens i znaczenie (60-88), Co to jest funkcja? (89-100), My艣l - studium krytyczne (101-129)

2. Bertrand Russell: Problemy filozofii, t艂um. Wojciech Sady, PWN 1995

3. George E. Moore: Z g艂ównych zagadnie艅 filozofii, t艂um. Czes艂aw Znamierowski 1967, rozdz. 2 i 6

4. Ludwig Wittgenstein: Tractatus logico-philosophicus, t艂um. Bogus艂aw Wolniewicz, PWN 1970, Dociekania filozoficzne, t艂um. Bogus艂aw Wolniewicz, PWN 1972.

5. Rudolf Carnap: Filozofia jako analiza j臋zyka nauki, t艂um. Andrzej Zab艂udowski, PWN 1969; rozdz.: Logiczna analiza potwierdzania i sprawdzania (85-117), Empiryczna analiza potwierdzania i sprawdzania (118-142), Konstrukcja systemu j臋zykowego (143-193)

6. Hans Reichenbach: Powstanie filozofii naukowej, t艂um. Halina Krahelska, Ksi膮偶ka i Wiedza 1960

7.Alfred J. Ayer: Problem poznania, t艂um. Ewa König-Chwede艅czuk, PWN 1965; rozdzia艂y: Sceptycyzm a pewno艣膰 (44-105), Percepcja (106-169) Ja i Drugi (225-284)

8. Alfred Tarski: Pisma logiczno-filozoficzne, tom I, PWN 1995; rozdzia艂y: Poj臋cie prawdy w j臋zykach nauk dedukcyjnych {z 1932 roku} (9-12)

9. Karl R. Popper: Logika odkrycia naukowego, t艂um. Urszula Niklas, PWN 1977; S艂owo wst臋pne J. Kmity (11-19), rozdz. 1-6 (29-112)

10. Ernst Nagel, James R. Newman: Twierdzenie Gödla, t艂um. Barbara Stanosz, PWN 1966

11. Andrew Hodges: Turing, t艂um. Justyna Nowotniak, Amber1997

13. John Longshaw Austin: Mówienie i poznawanie, t艂um. Bohdan Chwede艅czuk, PWN 1993: cz臋艣膰 Jak dzia艂a膰 s艂owami (550-708)

14. P. T. Strawson: Indywidua; Próba metafizyki opisowej, t艂um. Bohdan Chwede艅czuk, PAX 1980: 14-55; 84-134, 209-239

15. Gilbert Ryle: Czym jest umys艂?, t艂um. Witold Marciszewski PWN 1970

16. Willard Van Orman Quine: Z punktu widzenia logiki, t艂um. Barbara Stanosz, rozdz. 1-2, PWN 1969

17. Donald Davidson: Eseje o prawdzie, j臋zyku i umy艣le, t艂um. Barbara Stanosz, PWN 1992; rozdz 1,4,8,9

18. Saul Kripke: Nazywanie a konieczno艣膰, t艂um. Bohdan Chwede艅czuk, PAX 1988

19. John R. Searle: Czynno艣ci mowy, t艂um. Bohdan Chwede艅czuk, PAX 1987

20. Richard Rorty: Przygodno艣膰, ironia, solidarno艣膰, t艂um. Waclaw J. Popowski, Spacja 1996


LITERATURA UZUPE艁NIAJ膭CA:

1. Ray Monk: Russell, t艂um. J. Ho艂ówka, Amber 1997

2. David Pears: Wittgenstein, t艂um. Katarzyna Gurczy艅ska i Jacek Górczy艅ski, Prószy艅ski i Ska 1999

3. P.M.S. Hacker: Wittgenstein, t艂um. J. Ho艂ówka, Amber 1997

5. Bogus艂aw Wolniewicz: Rzecz i fakty; Wst臋p do pierwszej filozofii Wittgensteina, PWN 1968.

6. Ernest Gellner: S艂owa i rzeczy, t艂um. Teresa Ho艂ówka, KiW 1984

7. Hanna Buczy艅ska: Ko艂o wiede艅skie; Pocz膮tek neopozytywizmu, Wiedza Powszechna 1960

8. Artur Koterski (wybór + oprac.): Spór o zdania protokolarne, Aletheia 2000

9. Oswald Hanfling: Ayer, t艂um. Miko艂aj Hernik, Amber 1997

10. Andrew Hodges: Enigma, t艂um. Wiktor Bartol, Prószy艅ski i Ska 2002

11. Tadeusz Kotarbi艅ski: Wybór pism, PWN 1958, tom II

12. Kazimierz Ajdukiewicz: J臋zyk i poznanie, PWN 1985; tom I

13. Józef M. Boche艅ski: Logika i filozofia, oprac. Jan Parys, PWN 1993

14. Jan Wole艅ski: Filozoficzna szko艂a lwowsko-warszawska, PWN 1985; (5-253) oraz (296-317)

15. Jerzy Pelc: Logika i j臋zyk; Studia z semiotyki logicznej, PWN 1967: artyku艂y Reichenbacha, Russella, Blacka, Strawsona, Goodmana, Geacha, Ryle'a i Carnapa.

16. Karl R. Popper: Wiedza obiektywna: Ewolucyjna teoria epistemologiczna, t艂um. Adam Chmielewski PWN 1992

17. Willard Van Orman Quine: Na tropach prawdy, t艂um. Barbara Stanosz, Spacja 1997

18. Jakko Hintikka: Eseje logiczno-filozoficzne, t艂um. Adam Grobler, PWN 1992

19. John R. Searle: Umys艂, mózg i nauka, t艂um. Jerzy Bobryk, PWN-Logos 1995

20. Bohdan Chwede艅czuk (oprac.): Filozofia umys艂u, Aletheia 1995

 



Lista polecanych do przeczytania ksi膮偶ek znajduje si臋 w dw贸ch miejscach: pe艂na lista wszystkich ksi膮偶ek w dokumencie wprowadzaj膮cym do ka偶dego dzia艂u. Ksi膮偶ki dotycz膮ce konkretnej tematyki z regu艂y s膮 pokr贸tce przedstawione u do艂u dokumentu.
Myśli i aforyzmy ku pobudzeniu ducha, Opus - myśli wg ktrych y trzeba, Wiersze - tak偶e ze Stowarzyszenia Umar艂ych Poet贸w i o śmierci, Niech Stanie si臋 Czowiek - s艂owa sawiące wolnoś膰 i pot臋g臋 cz艂owieka, Ksią偶ki pi臋kne,wartościowe i te kt贸re warto przeczyta膰, Pi臋kne opowieści - Anthony DeMello i inni, Wolnoś膰 - nieustanne czuwanie

Google
 
 



Gavagai.pl
Pe艂ny spis tre艣ci portalu

Nowe teksty  w portalu

Forum Gavagai

Mapa podr臋czna


E-mail: peter . gavagai at gmail . com (at=@)
Ten dokument znajduje si臋 w: http://www.gavagai.pl (c) 1997-2010
Pom贸偶 mi w poszukiwaniach i przyczy艅 si臋 do rozwoju portalu Gavagai.pl!
Wi臋cej informacji tutaj.
Dzia艂 "Chiny i j臋zyk chi艅ski" ma now膮 lokalizacj臋