Filozofia analityczna
Rzecz idzie o ustalenie wzajemnego stosunku Myśl - Język - Świat.
 

Przejdź do: Zagadnienia i terminologia    Galeria postaci  Ksiąki do przeczytania    Teksty rne    Logika - wprowadzenie   Semiotyka logiczna (Jerzego Pelca)
Filozofia Analityczna: Kazimierz Ajdukiewicz John Langshaw Austin Alfred J. Ayer Rudolf Carnap Donald Davidson Gottlob Frege Ernest Gelner Kurt Goedel Saul Kripke Stanisaw Lem Hilary Putnam Karl E. Popper Willard Van Orman Quine Hans Reichenbach Richard Rorty Bertrand Russell Gilbert Ryle Moritz Schlick John R. Searle Alfred North Whitehead Ludwik Wittgenstein Peter F. Strawson Alfred Tarski Alan Turing   Pozostali

 



Donald Davidson

"Eseje o prawdzie"; nowa interpretacja Tarskiego; W艂asno艣ci pochodne; Monizm anomalny

[...] Prawdziwo艣膰 w danym j臋zyku naturalnym nie jest cech膮 zda艅. Jest relacj膮 mi臋dzy zdaniami, m贸wi膮cymi i momentem czasu. Teorie prawdy musz膮 zatem definiowa膰 tr贸jargumentowy predykat "T(s,u,t)".

 

 

 

 

Davidson odnosi si臋 do Semantycznej definicji prawdy Tarskiego: 聽 Zdanie "p" jest prawdziwe wtedy i tylko wtedy gdy p. Na obraz 艣wiata mog膮 sk艂ada膰 si臋 dane fizyczne lub psychiczne. Z punktu widzenia semantycznego s膮 to dwa r贸nowazne systemy opisu 艣wiata. Prawdziwo艣膰 jest w艂asno艣ci膮 zda艅 lub ci膮gu zda艅. S艂owo "prawda" sprawia, 偶e zdanie, w kt贸rym jest u偶yte,wpada do metaj臋zyka.

 

Warunkeim adekwatno艣ci definicji prawdy dla danego jezyka jest wynikanie z niej, dla dowolnego zdania Z tego j臋zyka, tzw. T-zdania, tj. r贸wnowa偶no艣ci:

(T) x jest zdaniem prawdziwym wtw., gdy p

w kt贸rej wmiejscu x wyst臋puje strukturalny opis zdania Z, a na miejscu p - przek艂ad zdania p na j臋zyk, w kt贸rym sformu艂owana jest tan definicja (tj. w metaj臋zyku).

Davidson pragnie, aby T-zdania uczyni膰 testem adekwatno艣ci aksjomatycznej teorii prawdy, w kt贸rej prawda i pewne inne poj臋cia semantyczne sa poj臋ciami pierwotnymi, poj臋ce przek艂adu za艣 nie jest za艂o偶one, lecz wyja艣niane: zdanie wyst臋puj膮ce w (T) na miejscu p podaje warunek prawdziwo艣ci,a wi臋c znaczenie zdania, kt贸rego opis strukturalny wyst臋uje w miejscu x. Pe艂nej eksplikacji znaczenia zdania dostarcza dow贸d jego T-zdania, pokazuj膮cy, jak prawdziwo艣膰 lub fa艂szywos膰 tego zdania zale偶y od sposobu, w jaki zosta艂o ono zbudowane z wyra偶e艅 prostych.

Sama prawdziwo艣膰 T-zda艅 nie gwarantuje jednak tego, i偶 podaj膮 one znaczenia zda艅, kt贸rych dotycz膮, jak np.:

Zdanie "艢nieg jest bia艂y." jest prawdziwe wtw., gdy trawa jest zielona

nale偶y zatem przyj膮膰 pewne dodatkowe warunki, kt贸re b臋d膮 gwarantowa膰, 偶e twierdzenia teorii prawdy s膮 prawami, a nie tylko za艣 zdaniami prawdziwymi; wi膮偶膮s si臋 zatem z procedura konstrukcji i sprawdzania teorii na podstawie dost臋nych danych empirycznych.
Teoria jest prawdziwa, o ile przypisuje zdaniom tego jezyka poprawne interpretacje. Trudno艣ci tu powoduje zwi膮zek mi臋dzy tzw. postawami propozycjonalnymi - jak pragnienia, intence, itp. - a znaczeniem wypowiedzi tej osoby, do kt贸rej owe postawy nale偶膮. Nie znaj膮c pierwszych nei spos贸b ustali膰 drugich i vice versa (proponuje si臋 tu wyb贸r mi臋dzy grami).
Davidson postuluje pewn膮 zmian臋koncepcji Tarskiego dla jezyka naturalnego, a to ze wzgl臋du na wyst臋owanie w tym j臋zyku zda艅 zawieraj膮cych wyra偶enia okazjonalne. Prawdziwo艣ci nie mo偶na tu orzeka膰 w niezrelatywizowany spos贸b o zdaniach-typach: to samo zdanie bywa bowiem w pewnej sytuacji prawdziwe, a w innej fa艂szywe. Mo偶an zatem albo przypisywa膰 prawdziwo艣膰 nie zdaniom-typom lecz zdaniom-egzemplarzom, lub te偶 zrelatywizowa膰 prawdziwo艣膰 do os贸b wypowiadaj膮cych dane zdanie oraz miejsca wypowiedzi.

 

 

 

 

PRAWDA I ZNACZENIE

Problem: jak zmaczenia zda艅 zale偶膮 od znaczenia s艂贸w. Wg jednej propozycji, nale偶y zacz膮膰 od przypisania ka偶demu s艂owu zdania pewnego bytu jako znaczenia. W zdaniu "Teajtet lata" przypisuje si臋 s艂owy "Teajtet" teajteta, a w艂asno艣膰 latania s艂owu "lata". Powstaje w tym miejscu problem, w jaki spos贸b znaczenia takie konstytuuj膮 znaczenie zdania. Wydaje si臋 bowiem, z臋 takie podej艣cie prowadzi do regressus ad infinitum.
Frege usi艂owa艂 unikn膮膰 tego problemu twierdz膮c, 偶e byty odpowiadaj膮ce predykatom s膮 :"nienasycone" czy "niekompletne" w przeciwie艅stwie do byt贸w odpowiadaj膮cych nazwom. Rozwi膮zanie Fregego polega na tym, aby potraktowa膰 predykaty jako szczeg贸lny przypadek wyra偶e艅 funkcyjnych, a zdania jako szczeg贸lny przypadek z艂o偶onych termin贸w jednostkowych. Je艣li jednak b臋dzie si臋 identyfikowac znaczenie terminu z jego odniesieniem, pojawi si臋 trudno艣膰, b臋d膮ca konsekwencj膮 przyj臋cia przes艂ane: 偶e logicznie r贸wnowa偶ne terminy jednostkowe maj膮 to samo odniesienie, i 偶e termin jednostkowy nie zmienia swojego odniesienia, gdy jaki艣 jego termin sk艂adowy zostanie zast膮piony innym, o tym samym odniesieniu. Z tego wynika, 偶e dwa zdania o tej samej warto艣ci logicznej maj膮 to samo odniesienie. je艣li jednak znaczenie zdania jest jego odniesieniem, to wszystkie zdania o tej samej warto艣ci logicznej s膮 synonimiczne - co jednak trudno zaakceptowa膰.
Wg holistycznej wizji znaczenia, znaczenie zdania zale偶y od struktury tego ostatniego, i je艣li rozumiemy znaczenie ka偶dego cz艂onu struktury tylko przez abstrakcj臋 z o贸艂u zda艅 w kt贸rych on wyst臋uje, to mo偶emy poda膰 znaczenie dowolnego zdania (czy s艂owa) tylko, gdy podajemy znaczenie ka偶dego zdania (czy s艂owa) w tym j臋zyku. Frege twierdzi艂, 偶e tylko w kontek艣cie zdania s艂owo ma znaczenie. Mo偶na by zatem doda膰, 偶e tylko w kontek艣cie j臋zyka zdanie (a zatem i s艂owo) ma znaczenie.

(T) s jest T wtw. , gdy p (konwencja T Tarskiego)

Teoria znaczenia dla j臋zyka L pokazuje, w jaki spos贸b znaczenia zda艅 zale偶膮 od znaczenia s艂贸w, je艣li zawiera (rekursywn膮) definicj臋 prawdy w L.
Zwi膮zek mi臋dzy definicj膮 prawdy Tarskiego a poj臋ciem znaczenia jest nast臋puj膮cy: definicja dzia艂a poprzez podanie koniecznych i wystarczaj膮cych warunk贸w prawdziwo艣ci ka偶dego zdania,a to oznacza podanie w pewiens pos贸b znaczenia tego zdania; je艣li si臋 zna schematyczne poj臋cie prawdy dla danego jezyka, to wie si臋, co znaczy - dla dowolnego zdania - by膰 prawdziwym, a to z kolei jest (w pewnym sensie) r贸wnowa偶ne z rozumieniem tego jezyka.

 

 

 

Zgodno艣膰 z faktami.

Zdanie prawdziwe to zdanie zgodne z faktami. Cecha bycia prawd膮 ma by膰 obja艣niona przez wskazanie na relacj臋 mi臋dzy zdaniem, a czyms innym. Jest to korespondencyjna teoria prawdy. G艂贸wn膮 trudnos膰 w tym przypadku stanowi znalezienie poj臋cia faktu.
Wg Davidsona prawd臋 mo偶na wyja艣ni膰 poprzez odwo艂anie si臋 do relacji mi臋dzy j臋zykiem a 艣wiatem. W jego obronie korespondencyjnej teorii prawdy kluczow膮 rol臋 pe艂ni semantyczna teoria prawdy Tarskeigo. Davidson podejmuje pr贸b臋 eleminacji zwrot贸w takich jak: "prawd膮 jest, 偶e...", "jest prawdziwe...".
Zdanie: (1) "Stwierdzenie, 偶e j臋zykiem oficjalnym wyspy M jest francuski, jest prawdziwe." jest r贸wnowa偶ne zdaniu: "J臋zykiem oficjalnym wyspy M jest francuski."
S艂owa otaczaj膮ce zdanie podrz臋dne reprezentuj膮 identyczno艣膰iow膮 funkcj臋 prawdziwo艣ciow膮 o tym samym znaczeniu, co podw贸jna negacaj. Nie jest tak jednak w przypadku zdania "twierdzenie Pitagorasa jest prawdziwe", chocia偶 mo偶na prze艂o偶y膰 je na zdania w rodzaju zdania (1).

(p)(stwierdzenie, 偶e p = twierdzenie Pitagorasa p)
Mo偶na r贸wnie偶 traktowa膰 zwrot "jest prawdziwe" jako w艂a艣ciwy predykat.

Davidsonowi nie uda艂o si臋 znale藕膰 zadowalaj膮cej teorii na poparcietezy o redundacncji orzekania prawdziwo艣ci o zdaniach.

   Twierdzi si臋, 偶e zgodnos膰 z faktami czyni zdania prawdziwymi. Jednak偶e, je艣li jakie艣 stwierdzenie zgodne jest z faktem opisanym przez wyra偶enie o kszta艂cie "fakt, 偶e p", to jest ono zgodne z faktem opisywanym przez wyra偶enie "fakt, 偶e q", o ile albo 1) zdania, kt贸re zast臋puj膮 "p" i "q" sa logicznie r贸wnowa偶ne, albo 2) "p" r贸偶ni si臋 od "q" tym tylko, 偶e pewien termin indywiduowy zosta艂 zast膮piony przez termin koekstensywny.
Stwierdzaj膮c, 偶e s zgodne jest z faktem, 偶e t, gdzie "s" i "t" sa dowolnymi zdaniami prawdziwymi, okazuje si臋 w ten spos贸b, 偶e istnieje dok艂膮dnie jeden fakt - Wielki Fakt.

M贸wienieo faktach redukuje si臋 do orzekania prawdziwo艣ci w kontekstach - to redundancyjna teoria fakt贸w.
Zdaniem Davidsona musimy zrezygnowa膰 z m贸wienia o zdaniach i prawdziwo艣ci, a aza to musimy powiedize膰 o czasie wypowiadania zdania i i osobie wypowiadaj膮cego. Prawdziwo艣膰 w danym j臋zyku naturalnym nie jest cech膮 zda艅. Jest relacj膮 mi臋dzy zdaniami, m贸wi膮cymi i momentem czasu. Teorie prawdy musz膮 zatem definiowa膰 tr贸jargumentowy predykat "T(s,u,t)".
Ka偶da konkretyzacja schematu b臋dzie prawd膮 o prawdzie, gdy "s" zast膮pi si臋 opisem zdania w j臋zyku naturalnym, a "p" zdaniem podaj膮cym warunki, pod kt贸rymi opisane zdanie jest prawdziewe:

(7) Zdanie s jest prawdziwe dla m贸wi膮cego w chwili t wtw., gdy p

schemat ten pe艂ni analogiczn膮 rol臋 w j臋zyku naturalnym do konwencji T Tarskiego w j臋zyku sztucznym. Dostarcza sprawdzianu adekwatno艣ci teorii prawdy. Gdyby zbi贸r zda艅 oznajmuj膮cych j臋zyka polskiego zawiera艂 sko艅czon膮 liczb臋 zda艅 elementarnych i ich prawdziwo艣ciowe kombinacje, mo偶naby poda膰 rekurencyjn膮 charakterystyk臋 prawdy przez sformu艂owanie zdania o kszta艂cie (7). Nie jest to mo偶liwe, gdy dopu艣cimy budowanie predykat贸w o dowolnej z艂o偶ono艣ci za pomoca zmiennych i sp贸jnik贸w jak przy kwantyfikacji i tworzeniu z艂o偶onych termin贸w indywiduowych.
Tarski definiuje prawdziwo艣膰 za pomoc膮 spe艂neinia. Bycie prawdziwym zostaje wyja艣nione w terminach relacji mi臋dzy j臋zykiem a czym艣 innym - to korespondencyjna teoria prawdy. " 's' jest spe艂nione przez wszystkie funkcje" nie ma dok艂adnie tego samego znazcenia, kt贸re Davidson wi膮偶e z "s jest zgodne z faktami". Maj膮 one jednak co艣 wsp贸lnego: pr贸buj膮 wyrazi膰 relacj臋 mi臋dzy jezykiem a 艣wiatem i sa r贸wnowa偶ne zwrotowi "s jest prawdziwe".

Niepowodzenie korespondencyjnych teorii prawdy opartych na poj臋ciu faktu wywozd膮 si臋 ze wsp贸lnego 藕r贸d艂a: z pragneinia zawarcia w tym, do czego odnosi si臋 zdanie prawdziwe nie tylko do przedmiot贸w "o kt贸rych" jest to zdanie, ale tak偶e wszystkiego, co w tym zdaniu o nich si臋 m贸wi.

 

 

 

 

 

Semantyka dla j臋zyk贸w naturalnych

Teoria semantyki j臋zyka naturalnego d膮偶y do podania znaczenia ka偶dego wyra偶enia sensownego. Zdaniem Davidsona teoria prawdy jakiego艣 j臋zyka naturalnego powinna podawa膰 znaczenia wszystkich wyra偶e艅 niezale偶nie znacz膮cych na podstawie analizy ich struktury.
Przez teori臋 prawdy rozumie on zbi贸r aklsjomat贸w, z kt贸rych wynika dla ka偶dego zdania w tym j臋zyku sformu艂owanie warunk贸w, przy kt贸rych zdanie to jest prawdziwe. Teoria musi dostarczy膰 metody rozstrzygania w przyapdku dowolnego zdania, jakie jest jego znacznie, wynikaj膮ce z danej teorii sformu艂owania warunk贸w prawdziwo艣ci poszczeg贸lnych zda艅 i posugiwa艂y si臋 tymi samymi poj臋ciami, co zdania, kt贸rych warunki prawdziwo艣ci formu艂uj膮.

Davidson pragnie poda膰 rekursywn膮 teori臋 prawdy jakiego艣 j臋zyka, czyli pokaza膰, 偶e sk艂adnia tego j臋zyka daje si臋 sformu艂owa膰 przynajmniej w tym sensie, i偶 ka偶de prawdziwe wyra偶enie daje si臋 zanalizowa膰 jako utworzone z pewnych element贸w (s艂ownika).

 

W obronie konwencji T

Poniewa偶 T-zdania (np. "Zdanie 'dzi艣 w nocy wida膰 milion gwiazd' jest prawdziwe wtw., gdy dzi艣 w nocy widac milion gwiazd.") s膮 w spos贸b oczywisty prawdziwe, niekt贸rzy filozofowie uwa偶ali, 偶e poj臋cie prawdy w odniesieniu do zda艅 ejst czym艣 banalnym.
T-zdania pokazuj膮 jednak jak obej艣膰 si臋 bez predykatu prawdziwo艣ci.Mo偶na jednak wykorzysta膰 jedo zdefiniowania w艂asno艣ci bycia predykatem prawdziwo艣ci: predykatem prawdziwo艣ci jest ka偶dy predykat, kt贸ry czyni wszystkie T-zdania prawdziwymi.

 

 

 

 

INTERPRETACJA RADYKALNA

Gdy naszym celem jest interpretacja j臋zyka, metoda przek艂adu zajmuje si臋 niew艂a艣ciwym tematem;relacj膮 mi臋dzy dwoma j臋zykami, podczas gdy tym, o co chodzi, jestinterpretacja jednego j臋zyka, oczywi艣cie w innym j臋zyku. W og贸lnym przypadku teoria przek艂膮du anga偶uje trzy j臋zyki: przedmiotowy, podmiotowy i metaj臋zyk (j臋zyk z kt贸rego, j臋zyk na kt贸ry t艂umaczymy i j臋zyk teorii, kt贸ra m贸wi, kt贸re wyra偶enia j臋zyka podmiotowego s膮 przek艂膮dami jakich wyra偶e艅 j臋zyka przedmiotowego.)
Teori臋 interpretacji j臋zyka przedmiotowego mo偶na uwa偶a膰 za rezultat po艂膮czenia teorii interpretacji znanego j臋zyka, kt贸ra ods艂ania jego struktur臋, oraz systemu przek艂adu z nieznanego j臋zyka na znany - wszelkei odwo艂ania do znanego j臋zyka sa zatem neipotrzebne. Tak膮 teori膮 jest teoria prawdy Tarskiego

s jest prawd膮 (w j臋zyku przsedmiotowym) wtw., gdy p.

 

Podsumowanie og贸lne dorobku

 

DAVIDSON


Argument Slingshot


Problem ze znaczeniem zda艅

  1. znaczenie zdania nie jest 鈥瀞um膮鈥 wyra偶e艅

  2. wszystkie zdania prawdziwe nie mog膮 mie膰 tego samego odniesienia

  3. z samej gramatyki i s艂ownika nie stworzy si臋 semantyki (zdania intensjonalne)


Semantyka

Je艣li wymagamy od teorii znaczenia, 偶eby by艂a teori膮 zawarto艣ci informacyjnej (a nie tylko wewn膮trzj臋zykow膮), to musi ona definiowa膰 znaczenie w terminach warunków prawdziwo艣ci zda艅.


鈥濻鈥 znaczy, 偶e p (= 鈥瀞鈥 jest prawdziwe wtw p 鈥 podstawienia konwencji T)


s 鈥 zdanie , p 鈥 przek艂ad zdania


Dobra teoria powinna dla ka偶dego zdania j臋zyka generowa膰 podstawienia T-równowa偶no艣ci

Teoria znaczenia budowana na teorii prawdy (definicja znaczenia przy przyj臋ciu poj臋cia prawdy)


Znaczenie jako warunki prawdziwo艣ci (Davidson)

- uwzgl臋dnia twórczy charakter kompetencji j臋zykowej

- podaje sko艅czony mechanizm generowania potencjalnie niesko艅czonej liczby zda艅 (aksjomaty, regu艂y)


Amorficzna struktura j臋zyków naturalnych


Problem uniwersalno艣ci 鈥 jak budowa膰 teori臋 prawdy dla j臋zyka, je艣li jest on uniwersalny? (wieloznaczno艣膰, okazjonalno艣膰)


Interpretacja radykalna 鈥 teoria interpretacji obcego j臋zyka

Weryfikacja warunków prawdziwo艣ci (w odpowiednich okoliczno艣ciach)

Ale 鈥 znaczenie mo偶e by膰 inne


呕eby interpretacja by艂a mo偶liwa, nale偶y za艂o偶y膰 podobie艅stwo przekona艅 (racjonalno艣膰) - zasada 偶yczliwo艣ci

TEORIE ZNACZENIA:


  1. Teorie reifikuj膮ce

    1. Teorie idealistyczne (Frege) - znaczenia jako byty abstrakcyjne

      1. Ci膮g znaków ma znaczenie, gdy stoi za nim pewien byt abstrakcyjny 鈥 sens

      2. 2 ci膮gi s膮 równoznaczne, gdy maj膮 ten sam sens

        1. problemy:

          1. warto艣膰 eksplanacyjna teorii

          2. niejasny status ontyczny znacze艅 (鈥瀖no偶enie bytów鈥)

          3. problem epistemologiczny 鈥 w jaki sposób poznajemy znaczenia?

          4. Jak znaczenia 鈥炁偰卌z膮 si臋鈥 z wyra偶eniami?

  2. teorie mentalistyczne (Locke) - znaczenie jako byt mentalny

      1. rozumie膰 znaczenie wyra偶e艅 to skojarzy膰 z nim jak膮艣 ide臋 mentaln膮, wyobra偶enie

        1. problemy

          1. problem intersubiektywno艣ci (komunikowanie znacze艅)

          2. wyra偶enia mentalne stoj膮ce za niektórymi rodzajami wyra偶e艅 (spójniki)

          3. konkretno艣膰 vs. ogólno艣膰 wyra偶e艅

  3. Znaczenie jako odniesienie

    1. Frege 鈥 odniesieniem zda艅 warto艣膰 logiczna

        1. Problemy

          1. synonimiczno艣膰 wyra偶e艅 prawdziwych/fa艂szywych (Slingshot)

    2. Wittgenstein 鈥 semantyki sytuacyjne

      1. Znaczenie uto偶samiane z odniesieniem, traktowanym jako sytuacj臋

        1. problemy

          1. problem faktów negatywnych

          2. problem identyfikacji faktów

  4. Znaczenie jako warunki prawdziwo艣ci (Davidson)

    1. Uwzgl臋dnia twórczy charakter kompetencji j臋zykowej

    2. Wyja艣nia generatywno艣膰 j臋zyka

  5. Znaczenie jako u偶ycie (Ajdukiewicz, Wittgenstein II)

  6. Nihilizm znaczeniowy (Quine)

    1. Nie ma czego艣 takiego, jak znaczenie

  7. Teorie konotacyjne (tylko dla nazw)

    1. Znaczenie wi膮zk膮 cech

 

Nota biograficzna

Donald Davidson (1917-2003) by艂 jednym z czo艂owych wsp贸艂czesnych filozof贸w analitycznych 鈥 duchowym uczniem W. Quine'a. Stworzy艂 pr膮d zwany monizmem anomalnym.

 

 

 

 

 


Lista polecanych do przeczytania ksi膮偶ek znajduje si臋 w dw贸ch miejscach: pe艂na lista wszystkich ksi膮偶ek w dokumencie wprowadzaj膮cym do ka偶dego dzia艂u. Ksi膮偶ki dotycz膮ce konkretnej tematyki z regu艂y s膮 pokr贸tce przedstawione u do艂u dokumentu.
Myśli i aforyzmy ku pobudzeniu ducha, Opus - myśli wg ktrych y trzeba, Wiersze - tak偶e ze Stowarzyszenia Umar艂ych Poet贸w i o śmierci, Niech Stanie si臋 Czowiek - s艂owa sawiące wolnoś膰 i pot臋g臋 cz艂owieka, Ksią偶ki pi臋kne,wartościowe i te kt贸re warto przeczyta膰, Pi臋kne opowieści - Anthony DeMello i inni, Wolnoś膰 - nieustanne czuwanie

Google
 
 



Gavagai.pl
Pe艂ny spis tre艣ci portalu

Nowe teksty  w portalu

Forum Gavagai

Mapa podr臋czna


E-mail: peter . gavagai at gmail . com (at=@)
Ten dokument znajduje si臋 w: http://www.gavagai.pl (c) 1997-2010
Pom贸偶 mi w poszukiwaniach i przyczy艅 si臋 do rozwoju portalu Gavagai.pl!
Wi臋cej informacji tutaj.
Dzia艂 "Chiny i j臋zyk chi艅ski" ma now膮 lokalizacj臋