Pięć cnót konfucjańskich

Trzy Reguły Kardynalne i Pięć stałych Wyznaczników (cnót)

三綱五常 (三纲五常) (sāngāng-wǔcháng)

(ang. The Three Cardinal Guides and Five Constant Virtues)yn

Inne teksty związane z konfucjanizmem:
   Konfucjusz     Konfucjanizm     Sto szkół

Pięć stałych Wyznaczników (cnót) 五常 wǔcháng

alne i Pięć stałych Wyznaczników (cnót)
(ang. The Three Cardinal Guides and Five Constant Virtues)
Pięć wyznaczników moralnych z zachowaniem oryginalnej kolejności:

Dobroć, humanitaryzm ren 仁 – znak: z lewej to skrócony element 'człowiek' i liczba '2'. Znaczenie to odnosi się do relacji między człowiekiem a człowiekiem.

Cnota ta dotyczy stosunku miedzy jednym a drugim człowiekiem. Ren na język polski można przetłumaczyć jako dobroć, humanitaryzm. Na angielski tłumaczy się najczęściej jako „benevolence”    Należy dobrze (opiekuńczo, troskliwie) traktować człowieka, szanować jego godność i okazywać szacunek w życiu codziennym. Cnota ta odnosi się też do traktowania samego siebie – postępując niegodnie uwłaczam własnej czci – nie okazuję szacunku mojemu człowieczeństwu.

 

 

Słuszność, prawidłowość, czasem też sprawiedliwość. (ang. righteousness) yi 義 [znak uproszczony 义] – etymologia znaku wywodzi się od jego górnej części – owcy 羊 która z natury jest łagodna i dobra.

 

„Jeśli czyni się w sposób słuszny, to wszyscy otrzymują to, co im się należy.” Chodzi o WYPEŁNIANIE OBOWIĄZKÓW, powinności, roli społecznych przypisanych pojedynczemu człowiekowi.

 

 

Właściwość, odpowiedniość, przestrzegane rytuałów i reguł li 禮[礼] Lewa strona znaku oznacza ołtarz (示 shì), prawa – to skrócona forma 曲 (qū) nad 豆 (dòu – ziarno) oznaczająca wazę pełną kwiatów ofiarowaną bogom.

W bardzo restrykcyjnie zrytualizowanych zachowaniach każdy gest, słowo, miało swoje znaczenie symboliczne. Nie ma miejsca dla odchyleń. Postępowanie innych winno być zrozumiałe i przewidywalne. Dzięki temu relacje społeczne są proste i nie zmuszają do ciągłej walki o hierarchię.    Działając zgodnie z li człowiek zawsze umniejsza samego siebie. Eksponuje godność drugiego. Gdy ktoś mówi „drogocenne nazwisko” – to ma na myśli nazwisko swojego rozmówcy. O swojej żonie mówi się dosł. „moja stara rzecz”.    Pojęcie niezmiernie ważne w hierarchicznej strukturze społecznej Chińczyków i sąsiednich narodów. Chcąc działać zgodnie z li należy okazywać należny szacunek ludziom w zależności do ich pozycji. Przykłady: (1) Częstując kogoś cukierkiem, to my sami wybieramy i podajemy – w domyśle najlepszą sztukę. Bardziej ceremonialnie podajemy obiema rękami. (2) Siadając przy stole – należało siadać poniżej swojej rangi, po to, aby być przeprowadzonym przez gospodarza na miejsce bardziej czcigodne. (3) Obowiązuje też reguła zapraszania 3 razy – dopiero za czwartym razem gość mógł ofertę przyjąć.

 

Mądrość zhi 智 Górna część to 知 zhī – wiedzieć. Dolna to 日 rì – słońce – przydające pierwiastek jasności. (ang. wisdom)

Mądrość rozumienia świata, Drogi (Dao), zasad moralnych.

 

 

 

Zaufanie xin 信 亻(skrócona forma 人 rén) 'osoba, człowiek' oraz 言 (yán) 'słowa'. Znaczenie znaku odnosi się do zaufania do osoby wypowiadającej słowa. (ang. sincerity, trust)

Zaufanie rozumiane dwukierunkowo. Podwładni wierzą, że rządzący dbają o interesy podwładnych. Zwierzchnicy powinni mieć przekonanie, że podwładni wypełniają swoje obowiązki.    W praktyce – stosunki społeczne opierają się na wspólnotach zaufania, a całe społeczeństwo składa się z takich wspólnot. (prof. Tu Wei-ming) Chińskie zaufanie oznacza więc coś innego niż europejskie, a mianowicie „Wypełnianie obowiązków i wiara, że inni też będą je wypełniać."

 

 

Trzy reguły kardynalne 三綱 sāngāng

 

1. Władca kieruje poddanym

2. Ojciec kieruje synem

3.Mąż kieruje żoną

Dodatkowo, kobieta podlegała trzem regułom:

(1) przed ślubem ma być posłuszna ojcu,
(2) po ślubie mężowi, a
(3) po śmierci męża – najstarszemu synowi.

   Są to trzy podstawowe reguły będące sposobem działania społeczeństwa konfucjańskiego. Ustalają podstawowe relacje społeczne – władcy i poddanego, reguł starszeństwa i statusu społecznego.
   W tradycyjnym społeczeństwie chińskim li (etykieta) była nadrzędna nad prawem. Reguły postępowania we wszystkich wymiarach społecznych wywodziły się od li.
   Dotyczyło to także prawa w znaczeniu zbliżonym do europejskiego. W dawnych Chinach nie było bowiem tak rozbudowanego pojęcia prawa (cywilnego, handlowego etc.). Li pełni rolę nadrzędną nad prawem. Ma znaczenie podstawowe i fundamentalne, a prawo – incydentalne. Podsumowując, państwo chińskie było rządzone przez li, a nie przez prawo.
Jedynym składnikiem mającym coś wspólnego z europejskim „prawem” wbudowanym w Li był odpowiednik prawa karnego. Stąd „prawo” wiązało się raczej z systemem karnym niż z kanalizacją zachowań społecznych.