Sto szkół myśli chińskiej

.

zhūzǐbǎijiā (諸子百家) Dosłownie: sto szkół myślicieli/filozofów; dwa pierwsze i dwa ostatnie znaki użyte samodzielnie również odnoszą się do „stu szkół” . Szkoły filozofii i metod działania powstające za czasów panowania dynastii Zhou.

.

   Za czasów Dynastii Zhou, elity rządzące dzierżyły monopol na władzę i były w stanie decydować czym była kultura wyższa i klasa urzędnicza. Wraz ze zmianami okresu Walczących Królestw na czele społeczeństwa pojawiła się nowa klasa uczonych shìrén (士人). Uczeni ci tworzyli rozmaite szkoły myśli, z których każda oferowała usługi w dziedzinie doradztwa, w nadziei zyskania wpływów i pozycji na dworach władców. Z nich wykształciło się „Sto Szkół Myśli” , promujących rozwój usystematyzowanego nauczania.
   Sto szkół rozkwitło w latach 770 do 221 r pne. Był to okres burzliwego rozwoju kultury i myśli chińskiej. Działo się to wszystko w trakcie pełnego wojen i chaosu okresu Walczących Królestw i Epoki Wiosen i Jesieni (Chunqiu, 春秋; Zhanguo 戰國時代). Był to okres zwany Złotą Erą Chińskiej Filozofii – głównie z tej przyczyny, że zwolennicy różnych poglądów mogli swobodnie je głosić i rozpowszechniać.

bǎijiāzhēngmíng (百家爭鳴) Debata/dyskurs stu szkół

   Zmagania przedstawicieli stu szkół głęboko wpłynęły na życie i rozwój mentalności mieszkańców ówczesnych Chin i krajów sąsiednich.

sānjiàojiǔliú (三教九流) Trzy doktryny i dziewięć nurtów Wyrażenie oznacza wszystkie główne (najistotniejsze) prądy filozoficzne i myślowe istniejące w cywilizacji chińskiej.

 

Najbardziej wpływowe szkoły

 

Rújiā (儒家) Konfucjanizm

Inne teksty związane z konfucjanizmem:
Pięć wyznaczników     Konfucjusz     Konfucjanizm

   Konfucjanizm wywarł największy i najgłębszy wpływ na sposób myślenia Chińczyków. Twórcą tej szkoły był Konfucjusz, nazywany przez Chińczyków mistrzem Kong.

Konfucjusz (孔子) Zwany też mistrzem Kong Uznawany za największego mędrca Chin . Założyciel szkoły filozoficznej, zwanej konfucjanizmem.

   Mistrz Kong, starał się stworzyć fundamenty doskonałego systemu społeczno-politycznego. W tym celu analizował wczesną historię dynastii Zhou. Wierzył, że podstawą prawidłowego ustroju jest ścisłe przestrzeganie norm dotyczących stratyfikacji społecznej i roli jednostki w społeczności. Mówił: „Niech władca pozostanie władcą, a poddany poddanym” . Twierdził też, na co szczególny nacisk kładł Mencjusz, że władca musi rządzić państwem i ludem wyposażony w cnotę człowieczeństwa (miłosierdzia) i cnoty szlachetności/praworządności. Według Konfucjusza porządek społeczny miał być utrzymywany przy życiu przez pielęgnowanie wartości moralnych ludu, arystokracji oraz władcy.

   Konfucjanizm to system filozoficzno-myślowy, który głosił humanitaryzm, poszanowanie tradycji i hierarchii w społeczeństwie, sprawiedliwość społeczną, oraz idee zjednoczenia państwa. Ponieważ wiele jego zaleceń i doktryn odnosiło się do sposobu rządzenia państwem, Konfucjanizm jest też uznawany za system polityczno-społeczny.
   Głosił, że człowiek jest z natury dobry i że społeczeństwo powinno być rządzone przez władców oświeconych i mędrców. Była to więc nauka o sposobie sprawowania władzy oraz ustalająca normy etyczno-moralne, jakie powinny obowiązywać w życiu społecznym.

   Przez prawie trzysta lat konfucjanizm nie zyskał jednakże szerszego uznania. Dopiero w czasach dynastii Han, stał się on doktryną filozoficzną i religią państwową, pomagającą w utrzymaniu władzy nad imperium.

 

   Mencjusz to najbardziej znany kontynuator nauk konfucjańskich. Twierdził on, iż natura ludzka jest z przyrodzenia dobra, należy jednak dbać o jej zachowanie i rozwój. Utrzymywał też że władca powinien rządzić ludem, który dobrowolnie poddał się jego władzy. Ten władca zaś, który gnębił lud i tracił wśród niego popularność i poparcie był skazany na utratę „mandatu Niebios"

 

 

Mengzi (孟子) Powszechnie znany jako Mencjusz, zwany też mistrzem Meng. To jeden z najważniejszych interpretatorów nauk Konfucjusza

   O ile Konfucjusz przedstawił wizję społeczeństwa opartego na określonych stosunkach społecznych, to Mencjusz stworzył system wykładni i odniesień które ułatwiły, czy wręcz umożliwiły wprowadzenie w życie nauk Konfucjusza. System wykładni i pielęgnowania cnót moralnych pozwolił na utwardzenie i konsolidację wartości konfucjańskich we wszystkich możliwych aspektach życia społecznego.

   Praktycznie wszyscy kontynuatorzy, interpretatorzy i „wyznawcy” nauk Konfucjusza twierdzili, że człowiek nie jest w chwili narodzin moralnie dobry. Człowieczeństwo i cnoty moralne charakteru mogą – ale nie muszą – formować się poprzez trening, naukę i samokontrolę.

Fragmenty pism Mencjusza można zobaczyć tutaj: Mencjusz

.

 

Fǎjiā (法家) Legaliści; Legalizm

   

   

   Pierwszym zachowanym do naszych czasów tekstem tej szkoły jest Księga księcia Shanga, stworzona w IV w. p.n.e. Doktryna Legizmu została udoskonalona przez mistrza Han Fei oraz Li Si. Twierdzili oni, że natura ludzka jest z przyrodzenia egoistyczna, jedynym wiec sposobem utrzymania porządku społecznego jest narzucenie kontroli odgórnej – przez ustanowienie i egzekwowanie praw.    Legaliści stawiali więc państwo na najważniejszym miejscu, przedkładając budowę armii i rozwój państwa (wspierane aparatem przymusu) ponad dobro obywateli.
   W idealnym państwie w legistów cała władza spoczywa w rękach władcy, który stanowi wszelkie prawo, które jest jednakowe dla wszystkich poddanych bez wyjątku. Władca ma też wyłączność na stosowanie wszelkich wybiegów i sposobów do kontroli nad poddanymi i manipulacji ich podstawowymi zachowaniami.
  Legizm stał się narodową ideologią państwa Qin, którego siła niepomiernie wzrosła dzięki szeregowi legistycznych reform. Ich celem było ujednolicenie obywateli tworzącego się imperium. Ustandaryzowano miary wagi i odległości, pismo, rozstaw osi wozów. Przyczyniło się to do gwałtownego skoku cywilizacyjnego. Legistyczna wizja świata miała jednak swoje ciemne strony. Legizm nie uznawał istnienia zróżnicowania kulturowego i nie było w nim miejsca na swobodę jednostki i jej indywidualizm.
   Czas prosperity szkoły legalistów skoczył się wraz z upadkiem dynastii Qin.

 

Hán Fēi (韓非) Zwany też jako Mistrz Han Fei (Hán Fēi zi). Założyciel szkoły legizmu.

Lǐ Sī (李斯) Współzałożyciel Legizmu; później minister na dworze państwa Qin.

   Legalizm wpłynął silnie na formowanie się aparatu władzy cesarskiej. W czasie panowania dynastii Han, najbardziej użyteczne elementy Konfucjanizmu i Legizmu zostały połączone w ustrój społeczny, który przetrwał bez mała dwa tysiące lat.

 

Dàojiā (道家) Taoiści, Taoizm

   Taoizm jako filozofia to jeden z dwóch najsilniejszych i najbardziej wpływowych kierunków myśli chińskiej. Jego zapoczątkowanie przypisuje się Laozi (Mistrz Lao, czy też Stary Mistrz).
Taoizm koncentrował się bardziej na osobie w kontekście i otoczeniu świata naturalnego, niż społecznego. Dążeniem Taoistów było więc życie jednostki i jej dostosowanie do rytmu świata naturalnego – podążanie Drogą (chiń. Dao; Tao) wszechświata i życie w harmonii.
   W wielu aspektach jest to więc filozofia życiowa przeciwstawna Konfucjanizmowi.

Lǎo Zǐ (老子) zapisywane także Lao tzu (Wade-Giles) lub Lao Tse, Laotze, Lao Zi Dosł. „Stary Mistrz” – na wpół legendarny założyciel Taoizmu. Według podań żył w VI w. p.n.e.

Zhuangzi (莊子) Znany także jako Zhuāng Zhōu (莊周) , a w literaturze anglojęzycznej jako Chuang Tzu. Przez wielu uważany za najsłynniejszego filozofa taoistycznego.

.

 

Yīnyángjiā (陰陽家) Szkoła Yin-Yang, in. Naturaliści

   Szkoła Naturalistów powstała w okresie Walczących Królestw. Jej zwolennicy usiłowali wyjaśnić naturę wszechświata za pomocą pięciu podstawowych i często przeciwstawnych sobie czynników występujących w naturze. Było to Yin (reprezentujące koncepcje takie jak ciemność, zimno, kobiecość, siły negatywne) oraz Yang (jasne, gorące, męskie, siły pozytywne) oraz pięć żywiołów, czy też pierwiastków: woda, ogień, drewno, metal i ziemia.

Zōu Yǎn (鄒衍) Założyciel szkoły Naturalistów.

 

 

Mòjiā (墨家) Moizm (Mohizm), Motizm, Moiści

   Ten kierunek filozofii został zapoczątkowany przez Mo Di, zwanego też Mistrzem Mo. Jego uczniowie zapoczątkowali ruch, poprzez skompilowanie nauk swojego mistrza w dzieło pt. Mozi. Choć w okresie istnienia „Stu szkół” kierunek rozwijał się żywo, to nie przetrwał on poza okres panowania dynastii Qin.
   Mohiści jako pierwsi tworzyli spójne i usystematyzowane teorie oparte na logice i pojęciu sprawdzalności.

   Mozi opracował trzy kryteria służące do oceny prawdziwości twierdzeń:

- weryfikacja twierdzeń i ich wpływu/działania na świat na podstawie wiedzy historycznej – weryfikacja twierdzeń na podstawie doświadczeń przeciętnej jednostki – weryfikacja twierdzeń na podstawie zastosowania ich w polityce bądź prawie.

   Ponadto propagowali pacyfizm i uniwersalną miłość bliźniego niezależnie od stopnia znajomości czy pokrewieństwa.

   Postawa epistemologiczna Moistów może być określona jako empiryzm. Wierzyli oni, że wiedza powinna wywodzić się z percepcyjnego poznania rzeczywistości – za pomocą zmysłów, a nie wyobraźni i logiki.

Mò Dí (墨子, 墨翟) 468 – 376 pne, Mozi, Mo Zi także Mocjusz, a w Chinach często Mo Di Założyciel szkoły Motistów (in. Motizmu).

   Mozi krytykował Konfucjanizm za nadmierne przywiązywanie wagi do rytuałów i muzyki. Potępiał wojnę jako marnotrastwo zasobów i popierał idee pacyfistyczne.
W aspekcie politycznym, Mozi uznawał rządy merytokratyczne, w których to zasługi i umiejetności decydowały o awansach, popierał jednak także idee mandatu Niebios dla monarchy.

.

名家 (Míngjiā) Logicy, Logizm

   Szkoła Logików, albo inaczej „Szkoła Nazw” to odgałęzienie Mohizmu. Jego przedstawiciele skupiali się na badaniu definicji i praw logiki – w podobny sposób w jaki robili to Sofiści i Dialektycy Starożytnej Grecji. Najbardziej znanym Logistą był Gongsun Longzi.

Gōng Sūnlóng (公孫龍) Najbardziej znany Logista

.

Inne szkoły filozofii chińskiej:

Szkoła rolników (Nongjia, 農家)

   Uczniowie tej szkoły wspierali rozwój rolnictwa i upraw roślin. Doskonalili techniki upraw i opieki nad ludem przez zapewnienie społęczeństwu dostatecznej ilości żywności. Postulowali między innymi, aby władca na równi z poddanymi pracował na roli, za co byli krytykowani przez Mencjusza.

Szkoła Dyplomatów (in. Szłoła pionowych i poziomych sprzymierzeń)

   Szkoła ta skupiała się bardziej na raktycznych zastosowaniach niż zasadach moralnych. Głównym obszarem zainteresowania była więc natura i praktyka działań w polityce i dyplomacji, zdolności lobbownia i prowadzenia dyskursu.

 

Szkoła synkretyczna (Zajia, 雜家)

   Jej członkowie starali się zsyntetyzować spójny system zasad i wartości zaczerpniętych z najwartościowszych osiągnięć pozostałych szkół.

Szkoła pomniejszych opinii (Xiaoshuojia, 小說家)

   Swego czasu w Chianch funkcjonowali urzędnicy, których zadaniem było zbieranie opinii zwykłych ludzi napotkanych na ulicy, a następnie referowanie tak zasłyszanych problemów i pomysłów władcy.

 

Szkoła Militarystów (Bingjia, 兵家)

   Jej członkowie poświęcali się studiowaniu wojskowości i strategii. Jej najbardziej wpływowymi członkami byli Sunzi (Sun Wu) oraz Sun Bin.